Facebook en de evolutie van Vriend & Achternaam

Terwijl ik met een stamper het citroentje in mijn witbier te lijf ga alsof het een dierbare iets heeft aangedaan, vraagt de jongen met wie ik op het terras zit: „Hoe heet die ene vriend van jou ook alweer? Bram… Bram hoe?” Ik kijk op. „Bram Creusen, bedoel je?” Hij knikt. „Oja.” Dan zegt hij

Terwijl ik met een stamper het citroentje in mijn witbier te lijf ga alsof het een dierbare iets heeft aangedaan, vraagt de jongen met wie ik op het terras zit: „Hoe heet die ene vriend van jou ook alweer? Bram… Bram hoe?” Ik kijk op. „Bram Creusen, bedoel je?” Hij knikt. „Oja.” Dan zegt hij verklarend: „Ik weet zijn achternaam nooit. Hij zit namelijk niet op Facebook.”

Hoe raadselachtig deze uitleg ook klinkt – hij klopt wel.

Facebook verandert op een bepaalde manier hoe mensen praten. Een vriend van me is docent op de UvA, en hoorde daar studenten op een uitgevallen lesuur reageren met een enthousiast: „Like!” – het linguïstische equivalent van een duimpje omhoog. Een reactie waar geen gradatie meer in zit, zoals ‘poeh, best wel fijn dat we even geen les hebben, ik ben zo gaar van dat paaldansfeest gister’, maar eerder voelt als een kwaliteitsstempel. Bij elke gebeurtenis is er een afweging: ‘like’ of niet? Hoewel het wel doeltreffend is, lijkt het ook een beetje simpel: als die meeuwen uit Finding Nemo, die enkel ‘mine, mine!’ konden zeggen.

Maar een opvallender Facebook-verandering heeft te maken met wat er op het terras gebeurde: de evolutie van Vriend & Achternaam.

Na de schooltijd met de onontbeerlijke klassenlijstjes en Vriendschapsboekjes, werden de achternamen van je vrienden toch een stuk minder belangrijk – je was je ervan bewust dat ze er één bezaten, meestal wist je ook welke, maar je gebruikte hem nooit. Bij Facebook zie je meteen hoe iemand voluit heet als je hem als vriend toevoegt. Bovendien staat bij elke actie die je onderneemt altijd de hele naam vermeld: ‘Renske de Greef heeft een nieuwe profielfoto’, ‘Renske de Greef heeft iets op je prikbord geschreven’. Zo begint de achternaam onlosmakelijk bij iemand te horen.

En gebeurt het ook steeds vaker dat mensen iemands volle naam gebruiken als er over hem of haar gepraat wordt. Zo hoor ik mezelf zeggen: „Ja, ik was op een feestje, met Jan Hoek en Yasmine Ostendorf, het was heel erg gezellig.” Alsof ik net naar een zakenborrel ben geweest en de belangrijke partners opnoem met wie ik flink genetwerkt heb. Of alsof er zoveel Jannen en Yasmines in mijn vriendengroep zijn, dat het weglaten van de achternaam voor hysterische, vriendschapsverpestende verwarring zou zorgen. Toch gaat het juist gewoon over vrienden, welbekend bij iedereen, waarbij een voornaam voldoende was geweest. Het lijkt echter opeens kaal en nietszeggend om alleen die voornaam te gebruiken.

De volgende stap zal waarschijnlijk zijn dat je een bijkletskoffieafspraak begint met de vraag: „En? Nog status-updates?” En erg op je hoede moet zijn als je lief je op een dag aarzelend vertelt: „Tja. Ik vind het tussen ons… ingewikkeld.”