Aanrechtboeren en voedingsanarchie

De locatie wordt soms uren van tevoren pas bekendgemaakt. Een ruimte in een oud, leegstaand gebouw. Een keldertje in Paradiso. Een fabriekshal. De ruimte vult zich met punk. De punk van de jaren tien. Het gaat niet om muziek, maar om eten. Boerenmarkten blijven ondanks (en dankzij) voedselcrisissen populair.

Zet ergens ‘underground’ voor en het wordt pas echt interessant. Journalisten komen uit alle hoeken en gaten tevoorschijn, want underground, dat klinkt als een primeur. „Maar apieskijkers zijn niet welkom”, zegt foodtrendwatcher Marjan Ippel beslist. Zij organiseert sinds 2010 underground boerenmarkten. „Media-aanvragen genoeg. Maar we hebben geen behoefte aan zondagstoerisme om een ‘verloren uurtje’ – of een kolommetje – te vullen. Ga zelf maar iets produceren als je een verloren uurtje hebt! En kom dan op de underground boerenmarkt staan.”

We zijn dan ook niet op een underground boerenmarkt, maar telefoneren. „De underground boerenmarkt is een hommage aan de thuisproducent en zijn microproduct”, vertelt Ippel. „Die moeten geëerd worden, want die maakt een vuist tegen het eenzijdige aanbod van de voedselgiganten. Die bepalen wat wij op ons bord hebben, hoe dat eruit ziet en – erger – wat daarin zit. Want terwijl je als voedselgigant naar hartelust smaakmakers, kleurstoffen, hormonen, antibiotica en andere troep aan je product mag toevoegen, wordt de verkoop van traditioneel bereid voedsel bijna onmogelijk gemaakt omdat het onhygiënisch zou zijn.”

Niet op de underground boerenmarkt. Daar staat de thuis- of microproducent met eerlijk voedsel, thuis bereid. In de zomer met marshmallows van zelfgeplukte rozenblaadjes uit de buurt, en in de winter met rillettes en patés van het gelukkig opgegroeide biologische varken van de buurtboer. „De thuisproducent staat in een nieuwe ontwikkeling”, zegt Ippel. „Hij zorgt ervoor dat we bewuster bezig zijn met eten.” De aanrechtboer (m/v), zoals Ippel hem ook noemt, is punk, want hij staat op tegen een overgereguleerde maatschappij, met vastgeroeste denkbeelden en weinig mogelijkheden voor eigenheid en creativiteit en met belangen die niet stroken met die van de consument. Anarchie in voeding. Een trend die ze punkfood heeft genoemd.

Toen Ippel in de VS op een ‘underground farmersmarket’ terechtkwam, kreeg ze een schok van herkenning. „Het was precies waar ik achter sta: goed eten, kleinschalig geproduceerd en zonder concessies aan commercie, prijs of smaak. Toen ik in Nederland iemand tegenkwam die een fantastische ruimte had, nam de beslissing een Underground boerenmarkt te organiseren zichzelf.” Ze zette een oproep op twitter en binnen een uur waren er twaalf mensen die hun product wilden aanbieden. „Uiteindelijk stonden op de eerste markt dertig mensen met fantastische thuisgemaakte producten, die nergens anders te koop zijn. De meest gestelde vraag op de Underground boerenmarkt is dan ook: waar kan ik dit nog meer kopen? Het meest gegeven antwoord: nergens.”

De meeste mensen die op de markt komen staan, hebben een missie voor goed en eerlijk eten. Ze willen delen, meer dan het uitwisselen van producten en geld. Ippel: „Vorige keer kwam een bezoeker spontaan vadouvan kruiden (een Indiase kruidenmix) uitdelen, omdat ze wilde dat mensen het leren kennen. Mensen staan uren te praten.” Iedereen is welkom op de underground boerenmarkt – mits hij of zij oprecht geïnteresseerd is in een uniek kleinschalig geproduceerd product. Het is niet de bedoeling dat vakmatige voedselproducenten op de markt staan, maar het omgekeerde is al wel gebeurd: mensen die zoveel enthousiaste reacties kregen dat ze hun baan eindelijk op durfden te zeggen en fulltime met eten bezig gingen. Vanderdonk Fine Chocolates in de Oude Spiegelstraat in Amsterdam had met zijn handgemaakte truffels groot succes op de eerste underground boerenmarkt. En zo zijn er meer voorbeelden.

Beter voedsel voor een betere wereld? Ippel vindt van wel. „In de VS blijkt dat de criminaliteit binnen gevangenismuren afneemt als gedetineerden hun eigen voedsel produceren. Neurowetenschapper Lowry ontdekte dat we gelukshormonen aanmaken als we in humusrijke aarde wroeten. Bewust bezig zijn met wat je eet, maakt je in het algemeen bewuster. Vaker je eigen eten produceren zou een normalere voedselketen geven. Natuurlijk lost het geen wereldvoedselproblemen of tekorten op. Maar het is een stapje naar een gezondere kijk op voedselproductie en voedsel.”

Deze maand vindt de vierde editie van de Underground boerenmarkt plaats. De markt popt eens in de zoveel tijd onverwacht op en blijft altijd kleinschalig. En als er te veel bezoekers zijn, gaat de deur gewoon dicht. Waar de komende Underground Boerenmarkt is, weet nog niemand. „Mensen die oprecht geïnteresseerd zijn, kunnen me volgen op twitter (@Talkinfood). Alleen als je er moeite voor wilt doen, kun je hem vinden.”