'n Fantastische jongen, met boos personeel

Sadik Harchaoui is sinds acht jaar directeur van Forum. Hij wordt geprezen om zijn netwerk, maar nu krijgt hij kritiek van binnenuit. Vanmiddag sprak de raad van toezicht het personeel toe.

Het is een opmerkelijke carrièrestap van de jonge, begaafde jurist Sadik Harchaoui. Geboren in een arm dorp in het Marokkaanse Rifgebergte, als achtjarige naar Nederland verhuisd, opgegroeid in Apeldoorn, heeft hij tegen zijn dertigste al een bliksemcarrière achter de rug. Hij werkt als wetenschappelijk onderzoeker en als plaatsvervangend officier van justitie. Een toekomst als rechter of hoogleraar lacht hem toe. Maar in 2003 kiest hij ervoor directeur te worden van Forum, een welzijnsorganisatie ontstaan uit tien migrantenorganisaties.Hij heeft er wel over moeten nadenken, zegt hij in 2009 tegen het weekblad Elsevier, „want ik ben geen geitenwollensokkentype, juist zakelijk en hard”. En: „Ik zag het als een soort maatschappelijke bijdrage. Ik had helemaal geen loopbaanplan of zo, want ik ben geen carrièretijger.”

Dat Forum niettemin een goede springplank kan zijn, bewijst Harchaoui’s voorganger Ahmed Aboutaleb, die na zijn vertrek PvdA-wethouder in Amsterdam, staatssecretaris en burgemeester wordt. Ook Harchaoui wordt benaderd met verzoeken om wethouder, Kamerlid of staatssecretaris te worden. Hij gaat daar niet op in, noch bekent hij zich tot een bepaalde partij.

Wel neemt hij bijbanen, waaronder bestuursfuncties bij het Rode Kruis, de stichting de Volkskrant en het Prins Claus Fonds. Sinds 2007 is hij een dag per week voorzitter van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, een adviesorgaan van kabinet en Kamer. Dankzij zijn netwerk dendert hij in 2009 de Volkskrant-top-200 van invloedrijke Nederlanders binnen, 36 jaar oud. Vorig jaar klom hij naar de 58ste plaats.

Intussen blijft hij bij Forum, acht jaar lang. Het zijn jaren van verrechtsing, bezuinigingen en reorganisaties, waarin het instituut desondanks overeind blijft. Dankzij Harchaoui, menen velen. „Hij is een begaafd man”, zegt Rocco Benevento, oud-medewerker en oud-voorzitter van de ondernemingsraad. „Inhoudelijk is hij sterk en door zijn netwerk- en lobbyvermogen heeft hij veel voor het instituut betekend.”

Maar een deel van het personeel heeft moeite gekregen met zijn stijl van besturen. Dit voorjaar stapt een groepje van vijf medewerkers met grieven over hem naar de Volkskrant en NRC Handelsblad. Het gaat over declaratiegedrag, hoogte van het salaris, ongewenste intimiteiten. Ze willen anoniem blijven, zeggen ze, uit vrees voor hun baan of andere represailles van Harchaoui of zijn netwerk.

Benevento begrijpt de kritiek deels wel: „Het managen en op één lijn brengen van een divers instituut als Forum vergt andere kwaliteiten dan goed lobbyen. Dat managen bij hem weleens moeizaam gaat, heeft te maken met onervarenheid, maar ook met karakterstructuur. Hij lijkt soms te denken dat hij alles kan en niemand nodig heeft.”

Harchaoui’s eerste managementbaan is ook niet eenvoudig. De afgelopen jaren stond Forum in het oog van een maatschappelijke storm. Theo van Gogh werd vermoord, Al-Qaeda pleegde aanslagen in Europa, Geert Wilders won terrein. Voormalig nationaal terrorismecoördinator Tjibbe Joustra leert Forum kennen als een organisatie „met veel expertise” op het gebied van radicalisering. Publicist Paul Scheffer, lid van de raad van toezicht, roemt Harchaoui’s scherpe blik. „Hij legde al heel vroeg de nadruk op veranderingen in de Arabische wereld. Lang voordat anderen het idee hadden dat er iets aan zat te komen.”

Jaar na jaar moet Harchaoui de subsidie voor Forum veiligstellen in Den Haag. Hij slaagt daarin bij de uiteenlopende ministers Verdonk (VVD), Vogelaar (PvdA), Van der Laan (PvdA) en Donner (CDA). Maar de positie van het instituut blijft wankel. De komende drie jaar verliest het een kwart van de subsidie van 5,7 miljoen euro en krimpt van ongeveer 80 naar 43 voltijdbanen.

En dan is er nog een koersverandering. Van een linksige migrantenorganisatie moet Forum zich ontwikkelen tot onafhankelijk kennisinstituut. Twee voorgangers hebben die omslag voorbereid, zegt commissaris van de koningin Jan Franssen, oud-VVD-Kamerlid en oud-voorzitter van de raad van toezicht. Harchaoui voert hem uit. „Mij bereikten geen klachten”, zegt Franssen. „Er waren af en toe moeilijke kwesties, maar dat leidde nooit tot problemen voor hem.”

Harchaoui ontslaat een aantal medewerkers en haalt nieuwe mensen binnen, zoals de jonge onderzoekster Renée Frissen. Zij noemt haar baas „toegankelijk”, „analytisch heel sterk” en „direct”. „Hij zal niet zeggen dat hij iets goed vindt als hij het niet goed vindt. Maar het gaat nooit op een vervelende manier.” Frissen kon kiezen uit vier banen toen ze haar researchmaster cultural analysis cum laude had afgerond. Bij Forum krijgt ze veel ruimte voor eigen initiatief. „Je werkt daar niet om rijk te worden en je werkt niet van 9 tot 5. Harchaoui straalt dat erg uit. Hij werkt 24 uur per dag.”

Dat er een keerzijde is, blijkt voor het eerst in 2006. Een onderzoeksbureau, ingeschakeld om het personeel te raadplegen over het plan Forum om te vormen tot een meer „marktgeoriënteerde organisatie”, vindt „een hoge mate van zorg, onzekerheid en ontevredenheid”. Als negatieve punten noemen medewerkers onder meer: ‘macht eenzijdig en volgens informele lijnen verdeeld’, ‘communicatiewijze van de top is demotiverend en niet respectvol’.

Dit zijn ook punten die de vijf kritische medewerkers noemen. Hun verhalen en die van drie oud-medewerkers staan haaks op die van de tevreden werknemers en toezichthouders. Ze beschrijven een man die zich omringt met een „hofhouding” van getrouwen, kritische mensen „terugpakt”, interne besluitvorming „traineert”, mensen tegen elkaar uitspeelt. Enkelen spreken zelfs van „een angstcultuur”.

Sommige personeelsleden zien Forum dingen doen die niet passen bij ‘hun’ Forum. Dure „prestigeprojecten” als het ‘kennismakingsconcert’ in het Concertgebouw dat Forum deze maand voor de tweede keer organiseert, met een cultureel divers publiek. En Connecting Identities, een internationaal uitwisselingsproject voor jongeren, deels gekoppeld aan bezoeken van Willem-Alexander en Máxima aan Turkije en Marokko. „Resultaat? Banden tussen Forum en het Koninklijk Huis”, zegt een medewerker. „Achtergestelde migrantenjongeren schieten daar niets mee op.”

Daarbij komen de in hun ogen royale verdiensten van Harchaoui, declaraties van 1.000 euro per maand, de steeds snellere leaseauto – sinds begin dit jaar een Audi A6, met ingebouwde dvd-speler. „Dat is 800 euro die Forum betaalt om zijn kinderen bezig te houden.”

En de ongewenste intimiteiten. De respons op een anonieme enquête van de ondernemingsraad bevatte eerder dit jaar enkele meldingen van „handtastelijkheden” en „intimiderende sms’jes”. Het gaat om vrouwen die niet gediend zijn van de avances van hun baas, en niet goed weten hoe ze daar vanuit hun afhankelijke positie mee om moeten gaan.

Sadik Harchaoui ontkent alle beschuldigingen. Zijn declaraties zouden zo hoog zijn omdat hij met de bedrijfscreditcard ook uitgaven voor Forum betaalt. De raad van toezicht staat achter hem. „We hebben met de accountant een groot aantal zaken tegen het licht gehouden”, zegt Tjibbe Joustra, voorzitter sinds 2010. „Daarin hebben we geen onregelmatigheden kunnen constateren.” Salaris, lease-auto en incidentele extra’s zijn conform afspraken.

Over het gedrag van de directeur zijn nooit klachten binnengekomen, zegt Joustra. In reactie zegt een van de vrouwen die het betreft de klachtencommissie niet onafhankelijk te achten. „Ik beschouw een van de leden als een vertrouweling van de directeur.” Een onafhankelijk onderzoek vindt de raad van toezicht niet nodig. Joustra: „Wij gaan niet handelen op basis van geruchten uit de derde en vierde hand”. Twee van de vijf OR-leden hebben de organisatie wel om zo’n onderzoek gevraagd.

Jan Franssen kan zijn woede niet bedwingen. „Ik vind het walgelijk, echt genant. Zo’n ongelooflijk harde werker. Die het instituut door de meest moeilijke omstandigheden heeft geloodst. En dan zo’n trap na. Het is een fantastische jongen. Ze moeten blij zijn dat ze hem hebben.”