'Je kunt mij niet verwijten dat e-mail de brieven opvreet'

Volgens Peter Bakker, nu oud-bestuursvoorzitter van TNT, is de liberalisering van de Europese post ‘dood en over’. De toekomst ligt in China. ‘Daar liggen we zeker drie jaar voor op de concurrenten.’

De verhuizing naar het nieuwe hoofdkantoor van TNT heeft Peter Bakker dit voorjaar nog net meegemaakt. Op 1 juni trad hij af als bestuursvoorzitter, vrijwillig en gepland: het slotstuk van de opdeling van TNT in twee bedrijven met twee nieuwe topmensen. Het klimaatneutrale gebouw in Hoofddorp – nu alleen van TNT Express – is een kroon op het werk van de bijna 50-jarige Bakker. Hij was niet alleen ondernemer in post en pakketten, maar ook begaan met het lot van de aarde, met mens en milieu.

U heeft 20 jaar bij TNT gewerkt, waarvan 10 jaar als topman. Wat is het overheersende gevoel nu u thuis zit?

„Niet meer door mijn chauffeur te worden opgehaald van huis, dat is heel raar. Niet omdat ik zo graag een chauffeur wil hebben, maar ik heb acht jaar bijna elke dag met Herman in de auto gezeten.”

En de belangrijkste les?

„Weet je wat ik geleerd heb in die tien jaar? In een bedrijf als het onze, met operaties in alle 24 tijdszones, worden zoveel kanonskogels op je afgevuurd, door aandeelhouders, vakbonden of buitenstaanders, daar moet je tegen kunnen. Kogels maken je zenuwachtig, maar als er op je wordt geschoten, moet je niet telkens denken dat je iets fout hebt gedaan. Ik verlaat TNT met opgeheven hoofd. Als je kijkt naar bestuur, naar verantwoord ondernemen en naar strategische keuzes is dit een bedrijf waar ik trots op ben.”

Wat zou u anders doen als u opnieuw kon beginnen?

„Als ik alles had geweten had ik eerder op een splitsing aangestuurd. Die had dan net vóór de economische crisis voltooid kunnen zijn. De ontvangst op de kapitaalmarkt was minder hard werken geweest. Je denkt wel eens: wat heb ik fout gedaan, had ik anders moeten timen? Maar aan de dalende postvolumes kun je feitelijk niets doen. Consumentengedrag, technologische innovatie, dat gebeurt. Ik had eerder kunnen inzien dat de expansiestrategie in Europa niet zou lukken.”

Uw doel in 2001 was om een groot Europees bedrijf voor post en pakketten te creëren. Dat is mislukt.

„Onze Europese ambities in de post hebben we niet kunnen waarmaken. Het doel om de tweede speler in alle Europese markten te worden hebben we ten grave gedragen. De belangrijkste reden daarvoor ligt bij de Europese politiek. De liberalisering in Europa is mislukt door sabotage van Frankrijk en Duitsland. In 1995, toen ik vier jaar bij TNT zat, waren er al gesprekken over liberalisering die al in 2001 zou worden ingevoerd. Het debat werd steeds uitgesteld. Toen in 2008 eindelijk werd besloten dat de liberalisering er zou komen, brak de economische crisis uit. De recessie en daarmee het werkloosheidsspook waaide over elk land, waardoor regeringen voorzichtiger waren om werkintensieve bedrijven als de posterijen aan te pakken, laat staan om buitenlandse bedrijven te laten profiteren van een vrije markt. Tegelijkertijd accelereerde de substitutie van post door e-mail en elektronisch bankieren.”

Komt er nog liberalisering in de Europese post?

„Nee, de liberalisering is dood en over. Postvolumes glijden op dit moment te hard naar beneden, de concurrerende netwerken zijn bijna overal weg en als je naar binnen wil in een land moet je helemaal vanaf nul beginnen. Dat gaat niet meer gebeuren, daar heeft niemand meer een business case voor.”

Dat Frankrijk zou blijven dwarsliggen kon u 10 jaar geleden ook wel weten. Waarom dan toch het accent op Europese postliberalisering?

„Frankrijk was nooit een speerpunt, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk wel. In het VK verliep onze strategie goed. Maar Duitsland stelde zich zeer protectionistisch op en dat had ik niet verwacht. Dat kun je onderschatting noemen of een fout. We hebben onze rechtszaken tegen de Duitse staat uiteindelijk gewonnen, maar wel na miljoenen aan kosten en een jarenlange achterstand in het opbouwen van marktvolume. Nadat we Engeland en Duitsland goed hadden weten te ontwikkelen, had ik een poging willen wagen om in Frankrijk een van de twee alternatieve netwerken over te nemen. Maar door agressief beleid van La Poste zijn beide netwerken failliet gegaan.”

Loopt Nederland op postgebied nu voor of achter?

„Er is geen enkel postbedrijf, waar dan ook ter wereld, dat beter het hoofd kan bieden aan teruglopende volumes. Dat komt door onze reorganisaties. We gaan van een bedrijf van fulltimers naar een bedrijf met parttimers. En dat is niet omdat we mensen willen pesten. Zodra je er in bent geslaagd om er een bedrijf met parttimers van te maken, kun je het laten meebewegen met het marktvolume. Je kunt mij niet verwijten dat e-mail de brieven opvreet. Je had het me wel kwalijk kunnen nemen als ik het bedrijf had verlaten als vriendelijke baas zonder te reorganiseren.”

Wat deed de reorganisatie met u persoonlijk?

„Ik wil niet weglopen voor de pijnlijke discussie over de 11.000 banen die verdwijnen bij het postbedrijf in Nederland. Maar als je ziet hoe ik werd aangepakt in de publicaties van het SP-actiecomité Red de Postbode, daar lusten de honden geen brood van. Mijn gezin moest soms het huis uit, omdat de situatie te bedreigend werd.”

Het ‘grote’ TNT bestaat sinds een week niet meer. Uw voormalige bedrijf is nu opgesplitst in PostNL en TNT Express. Is dat een sterfhuisconstructie voor PostNL? Er wordt immers steeds minder post verstuurd.

„We kunnen niet in een kristallen bol kijken en weten niet hoeveel post er over 10 tot 15 jaar nog over is. Sommigen denken dat alle post verdwijnt, anderen denken slechts 40 procent. Kijk naar de analisten: niemand vond het gek dat wij ons postbedrijf naar de beurs brachten en dus denken ze niet dat PostNL binnen een paar jaar zal omvallen. Ze zien de logica. PostNL wordt een kleiner bedrijf, met een stabiele cashflow en zeker geen sterfhuis. Het kan nog steeds winst maken.”

U heeft de Nederlandse pakketdienst bij PostNL gelaten, waarom?

„De pakketdienst is de groeikern van PostNL. Zonder de pakjes was het een veel lastiger verhaal geworden. De pakjesdivisie groeit nog steeds sterk, door de toenemende penetratie van het internet. Dat blijft nog jaren zo doorgaan.”

Uw Europese strategie voor post lukte niet, de strategie voor Express wel?

„TNT Express is de laatste zes jaar de ferme marktleider van Europa geworden. In China liggen we zeker 3 tot 5 jaar voor op onze concurrenten. De Amerikaanse bedrijven FedEx en UPS zijn wereldwijd weliswaar nog altijd fors groter dan TNT Express – met zijn tweeën hebben ze 75 procent marktaandeel in de VS, nu nog de grootste economie ter wereld. Maar als China die positie over tien jaar heeft overgenomen, weet ik wel hoe de wereldwijde ranking van expressbedrijven er zal uitzien.”

Bestaat er een kans dat de Amerikanen TNT Express gaan kopen?

„Ik heb 14 jaar in het bestuur gezeten van TNT. Er is geen jaar voorbijgegaan zonder dat er werd gespeculeerd over de overname van TNT door een buitenlandse partij. Ik heb altijd gezegd: als iemand ons wil kopen, moeten ze gewoon even bellen, dan krijgen ze een kop koffie en als het een serieuze partij is met een goede prijs, wordt de deal besproken.”

TNT Express is recentelijk tegen problemen aangelopen in Brazilië en Italië. Foute keuzes gemaakt?

„TNT was een bedrijf met 165.000 mensen en eigen vestigingen in 74 landen, dan heb je wel eens een probleem. In Brazilië hebben we twee bedrijven gekocht, die beide goed waren. Bij de integratie is het misgegaan. Dat is geen foute strategie en we kunnen het nog corrigeren. En in Italië zou een onderaannemer zijn geïnfiltreerd door de maffia. Als dat een feit is, is dat geen goede zaak, maar daarmee zijn wij nog geen boevenbende.”

Verwacht u na uw vertrek een koerswijziging bij TNT Express en Post NL?

„Ik hoop dat Marie-Christine Lombard (TNT Express) en Harry Koorstra (PostNL) snel hun eigen stempel drukken op de ondernemingen, maar het zou me verbazen als ze met radicaal andere dingen komen. Met maatschappelijk verantwoord ondernemen heb ik inmiddels een grote sticker op mijn voorhoofd gekregen en zij moeten vooral kijken hoe ze daar mee verder willen. Ik ga niet over mijn graf heen regeren.”

En nu, wat gaat u doen, moet u nog werken voor uw geld?

„Ik heb altijd deze wereld willen verbeteren. En nee, rentenieren kan ik me niet permitteren. Wat ik nu ga doen? Ik weet het nog niet, echt niet. Ik ben wel onbezoldigd actief. Ik ben eerder dit jaar al door de secretaris-generaal van de VN, Ban Ki-moon, benoemd tot Ambassador Against Hunger. Ik ga het komende jaar werken aan de verbetering van voedseldistributie bij rampen. Verder ben ik voorzitter van War Child geworden. Maar ik moet wel oppassen dat ik niet snel weer 80 uur per week draai. Mijn lichaam moet even op adem komen. TNT is zo lang mijn leven geweest.”

U stond door uw maatschappelijke stellingname met één been in de politiek en leidde ook een commissie over arbeidsparticipatie. Is de politiek een volgende stap?

„Nee, de politiek in Nederland is me te versplinterd en er wordt te veel op de man gespeeld. Ik vind dat veel politici van nu doen alsof er buiten onze grenzen niets meer is. Toch is het is heel eenvoudig: de wedstrijd in de wereld gaat tussen Amerika, China en de EU. Daar kunnen wij ons in Nederland niet aan onttrekken.”