Feest vol rancune in Jemen

Demonstranten zijn blij nu hun president gewond naar Saoedi-Arabië is vertrokken.

Bijna niemand gelooft dat hij nog terug zal komen, maar de kans op geweld blijft groot.

Zondagochtend vroeg. Het volkslied klinkt op het demonstratieterrein. Vreugdetranen biggelen over de wangen van de dolgelukkige anti-regerinsgdemonstranten. Ze bivakkeren hier al vier maanden en zagen het de laatste tijd niet meer zitten met hun opstand tegen het regime van Ali Abdollah Saleh. Maar nu is het feest. Zaterdagnacht was het een feit: Saleh is naar Saoedi-Arabië vertrokken voor medische behandeling van de verwondingen die hij opliep bij de aanslag die afgelopen vrijdag op hem werd gepleegd.

“Vandaag is de dag van het nieuwe Jemen”, roepen ze massaal. Niemand gelooft dat Saleh nog terugkomt, ook al beweren regeringsbronnen het tegendeel. “Ik ben heel erg gelukkig”, zegt Mashal Attaib (35), ambtenaar bij het ministerie van Volksgezondheid. “Eindelijk kan de nieuwe generatie aan de slag, eindelijk een nieuw leven.” Een oude man in traditioneel Jemenitische outfit – sandalen, witte jurk, geborduurde riem, dolkje – duwt een envelop onder de neus van Attaib. Op de envelop staat de naam van een Amerikaanse bank. “Ik woonde tien jaar in Amerika, elke maand kreeg ik een cheque van Obama. Van die Saleh kreeg ik nooit een cheque, nooit!”.

De demonstranten hebben het allemaal over “een nieuw begin”. Maar een nieuw begin van wat, dat is de vraag. Want Jemen is er nog niet. In de eerste plaats zou Saleh na zijn operatie in Saoedi-Arabië terug kunnen komen naar Jemen. Dat is een doemscenario, want de kans is groot dat hij dan wraak zal nemen op degenen van wie hij denkt dat zij achter de aanslag zitten. Dat zijn volgens hem aartsrivaal Sadeeq Al Ahmar en diens “bende”. Sadeeq Al Ahmar is de leider van de Hashid-federatie, Jemens machtigste stammenfederatie. Een andere verdachte is de overgelopen legergeneraal Ali Mohsin Al Ahmar (geen familie van Sadeeq Al Ahmar).

Dit scenario leidt vrijwel zeker tot bloedige gevechten tussen regeringstroepen die loyaal blijven aan Saleh, gewapende stamleden en overgelopen soldaten. De kans lijkt echter niet groot dat Saleh terugkomt. Hij nam een groot aantal familieleden mee, alsof hij er zelf ook rekening mee houdt dat zijn verblijf in Saoedi-Arabië langdurig zal zijn. Ook zullen de Saoedi’s er alles aan doen om hem daar te houden. Zij dringen al maanden aan op het aftreden van Saleh, uit vrees voor langdurige instabiliteit in Jemen.

Blijft Saleh in het buurland, dan is nog altijd het gevaar van chaos en burgeroorlog niet geweken. Zijn zoon Ahmed Ali Abdollah Saleh, leider van de belangrijkste legeronderdelen, zou zich namens zijn vader kunnen wreken. Bovendien zal Saleh op enig moment officieel moeten aftreden en ontstaat er een machtsvacuüm. Er zijn genoeg partijen die mogelijk een gewapende gooi naar de macht willen doen. Te denken valt aan stammen als die van de Hashid, de opstandige Houthi’s in het noorden of de afscheidingsbeweging in het zuiden.

Politiek analist Abdulghani Iryani verwerpt al deze chaos-scenario’s en gelooft in een derde optie, de vreedzame en ordentelijke weg. “De vice-president heeft nu de leiding, zoals grondwettelijk voorgeschreven. De regeringspartij en de oppositie zullen snel een coalitie moeten sluiten van nationale eenheid.” Die coalitie moet een overgangsregering vormen, die binnen zestig dagen na het officiële aftreden van Saleh verkiezingen moet organiseren. “Dat is wat alle Jemenieten nu willen.”

Maar als die verkiezingen op korte termijn plaatsvinden, is het de vraag of zij veel veranderingen in het politieke landschap van Jemen zullen brengen. In de maanden van protesten is er geen nieuwe partij opgericht, of een presidentskandidaat naar voren geschoven. Gevestigde politieke partijen, waaronder die van Saleh, kunnen daarvan profiteren. Analist Iryani is ook hierover optimistisch: “Er zullen veel politieke veranderingen komen tussen nu en de verkiezingen”.

De demonstranten maakt het vandaag allemaal niets uit. Dat het vertrek van Saleh niet werd afgedwongen door hun vreedzame demonstraties, maar door een gewelddadige aanval op zijn paleis zakl ze worst wezen. Dat die aanval op een moskee was, tijdens het vrijdaggebed, deert ook niemand. “Nood breekt wet”, knipoogt Safwan Alsalahi (24). Het is ook wel in lijn met de Jemenitische praktijk: de meeste voorgangers van Saleh werden vermoord of met geweld verjaagd.

En ook het feest loopt niet geheel zonder rancune. Aan een lantaarnpaal bungelt een pop, het hoofd is een bol van proppen waarop een foto van het gezicht van de president is geplakt. “Hij moet terugkomen!” schreeuwt iemand. Safwan Alsahi legt uit: “Ze willen hem berechten, hier op het podium.”