EHEC-bacterie: de zoveelste Europese crisis

In Rusland is het ondenkbaar om een glas wodka – meestal 50 gram of centiliter – te drinken zonder een ‘bijhapje’, zoals een komkommer. Wat pinda’s vroeger voor Nederlanders waren, zijn komkommers voor Russen. Dat Rusland nu zijn grenzen heeft gesloten voor álle Europese komkommers en andere rauwe groente, is alleen al daarom symbolisch.

Het besluit van de voedselinspectie in Moskou heeft ook economische betekenis. De cijfers in Rusland en Europa sporen niet exact. Maar feit is dat de sluiting van de Russische markt een schadepost is voor Europese exporteurs. Zo vreest de Nederlandse tuinbouw – voor wie Rusland het derde afzetgebied is – een strop van circa 150 miljoen euro.

Het is dus niet raar dat de EU meteen in het geweer kwam. De Russische sanctie werd veroordeeld als „disproportioneel” en moest dus worden ingetrokken, aldus de Europese Commissie, die tegelijkertijd bijna overeenstemming bereikte met Rusland over mildere visumregels.

Dat is de klassieke reflex als er zoiets als een ‘komkommeroorlog’ dreigt. Maar het is in dit geval nu eens geen terecht verwijt. Want de lidstaten van de Europese Unie hebben er zelf een chaos van gemaakt door overhaast en ongefundeerd onderlinge verwijten heen en weer te slingeren.

Eind vorige maand wisten Duitse autoriteiten heel zeker dat de giftige EHEC-bacterie, die intussen al aan 22 mensen het leven heeft gekost, via Spaanse groenten was binnengedrongen. Het was loos alarm. Het enige wat, na al het heen en weer wijzen met beschuldigende vingers, nu nog vaststaat is dat er over de oorzaak van de uitbraak in Hamburg op dit moment niets zinnigs is te zeggen. Ook al zullen handelspolitieke overwegingen meespelen, het is niet gek dat de inspectie in Moskou zegt dat ze er geen touw meer aan kan vastknopen en het zekere voor het onzekere neemt. Voedselveiligheid is ook in Rusland een politiek thema.

Net als in Nederland. Staatssecretaris Bleker (Landbouw, CDA) neemt de boycot „heel hoog op” Maar ook hij laat zich leiden door binnenlandse motieven. Anders zou hij, als in een Pavlov-reflex, niet nu al een beroep op de schatkist doen om de tuinbouw door de crisis te slepen.

De Russische voedselautoriteiten mogen voor Bleker de boeman zijn, indirect hebben ze met hun boycot een steeds nijpender Europees probleem aan het licht gebracht: het gebrek aan saamhorigheid in de EU als er een crisis dreigt. De schulden in Griekenland en Ierland, de bootmigranten in de Middellandse Zee of de bacterie: de lidstaten wijzen eerst naar elkaar en zoeken pas samenwerking als het eigen- en het collectief belang overduidelijk in elkaars verlengde komen te liggen.

Op wetenschappelijk niveau wordt naarstig gezocht naar een medicijn tegen de EHEC-bacterie. Maar op politiek niveau moet de bacterie ‘ieder voor zich, god weet wie voor ons allen’ nu een prioriteit worden.