Chaos en andere mogelijkheden

De Jemenitische president is weg, maar hij zou kunnen terugkeren. Dat zou tot chaos leiden. Maar al blijft hij weg, dan nog is het gevaar van burgeroorlog niet geweken.

President Ali Abdullah Saleh is vertrokken en de demonstranten zijn blij. „Dit is een nieuw begin” zeggen ze allemaal. Maar een nieuw begin van wat? Dat is de vraag.

In de eerste plaats zou Saleh na zijn operatie in Saoedi-Arabië terug kunnen keren naar Jemen, zoals een regeringswoordvoerder heeft aangekondigd. Dat is een doemscenario, want de kans is groot dat hij dan wraak zal nemen op degenen van wie hij denkt dat zij achter de aanslag zitten. Dat zijn volgens hem aartsrivaal Sadeq al-Ahmar en zijn „bende”. Sadeq al-Ahmar is de leider van de Hashid-federatie, Jemens machtigste stammenfederatie. Een andere verdachte is de overgelopen legergeneraal Ali Mohsen al-Ahmar (geen familie van Sadeq al-Ahmar).

Dit scenario leidt vrijwel zeker tot bloedige gevechten tussen regeringstroepen die loyaal blijven aan Saleh en gewapende stamleden en overgelopen soldaten. De kans lijkt echter niet groot dat Saleh terugkomt. Hij nam een groot aantal familieleden mee, hetgeen erop duidt dat hij zelf denkt dat zijn verblijf in Saoedi-Arabië langdurig zal zijn.

Waarschijnlijk zullen de Saoedische autoriteiten, belangrijke geldschieters van Saleh, er alles aan doen om hem daar te houden. Zij dringen al maanden aan op het aftreden van Saleh, uit vrees voor langdurige instabiliteit in Jemen. Een van de grote zorgen van de Saoedische regering is de aanwezigheid van Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland in Jemen.

Blijft Saleh in het buurland, dan is nog altijd het gevaar van chaos en burgeroorlog niet geweken. Zijn zoon Ahmed Ali Abdullah Saleh, leider van de belangrijkste legeronderdelen, zou zich namens zijn vader kunnen wreken. Hij zou in Jemen zijn achtergebleven. Bovendien zal Saleh op enig moment officieel moeten aftreden en ontstaat er een machtsvacuüm. Er zijn genoeg partijen die mogelijk een gewapende gooi naar de macht willen doen. Te denken valt aan stammen als die van de Hashid, de opstandige Houthi’s in het noorden of de afscheidingsbeweging in het zuiden.

Politiek analist Abdulghani Iryani verwerpt al deze chaos-scenario’s. Hij gelooft in een derde optie, de vreedzame en ordelijke weg. „De vicepresident heeft nu de leiding, zoals grondwettelijk voorgeschreven. De regeringspartij en de oppositie zullen snel een coalitie moeten sluiten van nationale eenheid.” Die coalitie moet een overgangsregering vormen die binnen zestig dagen na het officiële aftreden van Saleh verkiezingen moet organiseren. „Dit is wat alle Jemenieten nu willen.”

Dat is inderdaad waar de demonstranten al maanden om roepen. Maar als die verkiezingen op korte termijn plaatshebben, is het de vraag of zij veel veranderingen in het politieke landschap van Jemen zullen brengen. In de maanden van protesten is geen nieuwe partij opgericht of een presidentskandidaat naar voren geschoven. Gevestigde politieke partijen kunnen daarvan profiteren. Analist Iryani is ook hierover optimistisch: „Er zullen veel politieke veranderingen komen tussen nu en de verkiezingen”.

Toch is niet uitgesloten dat Salehs partij gewoon weer zal winnen. De aanhang is nog steeds groot. Of de Islah-partij, de best georganiseerde oppositiepartij, die op fundamentalistische leest is geschoeid. Via een omweg komt Sadeq al-Ahmar dan weer in beeld. Zijn broer, de schatrijke zakenman Hamid al-Ahmar, is een belangrijke leider van de Islah en geldschieter van de anti-regeringsdemonstranten.

Hamid al-Ahmar gaf eerder in interviews aan het presidentschap te ambiëren. Weliswaar ontkende hij later weer, maar een – democratische – gooi naar de macht valt zeker niet uit te sluiten. Of dat een einde zal maken aan corruptie en tribaal cliëntelisme is de vraag. Zoals een andere politieke analist, Hassan al-Haifi, het onlangs zei: „Alsjeblieft niet zeg, die komt uit dezelfde school als Saleh.”