Bekroonde onderzoekers spelen de hoofdrol bij Spinoza.tv

Het is weer tijd voor de Spinozapremies. Vanavond weten we wie het deze keer zijn geworden. Spinoza.tv is gewijd aan alle winnaars.

Wie deze krant vóór vijf uur vanmiddag onder ogen krijgt, kan op www.spinoza.tv live vernemen welke Nederlandse onderzoekers een premie krijgen van 2,5 miljoen euro elk, om aan hun onderzoek te besteden. Spinoza.tv is sinds vandaag ‘in de lucht’ met een indrukwekkend archief van programma’s over de Spinozapremies. Een gemonteerde opname van de uitreikingsceremonie zal later aan de bibliotheek worden toegevoegd.

De Spinoza-prijzen worden sinds 1995 elk jaar toegekend aan drie of vier eminente onderzoekers. Winnaars uit het verleden zijn onder anderen de natuurkundigen Gerard ’t Hooft (1995) en Ad Lagendijk (2002), biofysicus Cees Dekker (2003), bioloog Ronald Plasterk (1999) en archeoloog Wil Roebroeks (2007).

Op Spinoza.tv staan verder 22 afleveringen van de serie ‘Spinoza te paard’, waarin winnaars in het Paard van Troje in Den Haag hun werk mogen populariseren. De afleveringen van dit jaar (tot nu toe twee) zijn daar nog niet bij. Spinoza te paard loopt al sinds 2008. Het leuke van de serie is dat de onderzoeker in kwestie zelf mag uitleggen, meestal in een interview of lezing, wat zijn werk behelst en zo mogelijk zelf dingen demonstreert. Hij of zij krijgt daar ook de tijd voor: elke uitzending duurt een half uur. Zo liet een jaar geleden entomoloog Marcel Dicke het aanwezige publiek snacks proeven die waren gemaakt van insekten, waarna een verkiezing werd gehouden welke de lekkerste was.

In Spinoza te paard vind je meer van dit soort sappige onderwerpen, zoals tijdreizen of het seksuele gedrag van mensapen, maar de onderzoeker is er zelf bij en kan ervoor zorgen dat er behalve sappigheid ook substantie is. En als een onderwerp ernstig is, dan zij dat zo: quantummechanica, darmkanker, zelfmoord bij kinderen – soms is het gewoon zware kost.

Een ander aardig aspect van het programma is dat als het zo uitkomt de vorm wordt aangepast. Twee jaar geleden debatteerde Cees Dekker met evolutiespecialist Jelle Reumer, directeur van het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam, over de vraag of wetenschap en geloof verenigbaar zijn. Dekker vindt van wel, Reumer van niet en ze voerden een spannend en interessant gesprek.

Deze video’s staan op Spinoza.tv niet voor het eerst online. Na uitzending door NTR (voorheen Teleac) kwamen ze terecht op Wetenschap24.nl waar iedereen dezelfde programma’s al geruime tijd heeft kunnen bekijken. Wel nieuw zijn lange interviews met andere oud-winnaars: fysicus Robbert Dijkgraaf, wiskundige Henk Barendregt (beide 2003) en sociaal-psycholoog Naomi Ellemers (2010). Deze interviews missen de levendigheid van Spinoza te paard. Dat komt door het ontbreken van publiek, demonstraties en andere ondersteunende beelden. Maar vooral het vraaggesprek met Barendregt laat zien hoe mooi het is om internet te hebben als alternatief voor de televisie. Barendregt is tamelijk introvert en zou waarschijnlijk niet tot zijn recht komen in een programma met showelementen als Spinoza te paard. Spinoza.tv geeft hem maar liefst zeventig minuten de tijd – bijna evenveel als Dijkgraaf en Ellemers samen. Geen omroep kan zich permitteren zoveel zendtijd aan één onderwerp te besteden, of het moet voetbal zijn. Spinoza.tv biedt bovendien het vraaggesprek aan in drie delen: grondslagen van de wiskunde, wiskundig inzicht en bewustzijn, zodat de kijker zijn eigen selectie kan maken.

Op Spinoza.tv zullen vanaf nu regelmatig nieuwe gesprekken met laureaten verschijnen. Interviews met de Spinoza-winnaars van dit jaar staan morgen in deze krant.

Herbert Blankesteijn

De video is te zien op nrc.nl/bekijks