Hoe Live Aid Afrika verpestte

Princess Diana, left, and Prince Charles attend the Live Aid concert as they acknowledge the crowd with event organizer Bob Geldof, right, at London's Wembley Stadium, England, July 13, 1985. The rock and roll telethon concert, to raise awareness for famine victims in Ethiopia, was broadcast around the world and raised $100 million dollars. (AP Photo/Joe Schaber) Live Aid-organisator Bob Geldof tijdens het concert in 1985, samen met de Britse prins Charles en prinses Diana. Foto AP / Joe Schaber

Het was meer dan een concert. Maar toen in 1985 Live Aid miljoenen mensen een gevoel van globale sympathie gaf, viel niet te vermoeden dat Bob Geldof’s initiatief uiteindelijk een negatieve impact blijkt te hebben gehad. Dat schrijft columnist Ian Birrell.

Volgens Birrell, de man die enkele weken geleden op Twitter nog overhoop lag met de president van Rwanda, is de invloed van Live Aid twee decennia later nog steeds groot, maar niet op een goede manier. Birrell beargumenteert in de Daily Mail hoe Live Aid ondanks de goede bedoelingen heeft gezorgd voor een paternaliserende visie op hulp aan de bevolking in ontwikkelingslanden en het concert uiteindelijk alleen maar schadelijk is geweest voor de landen die men met het concert juist wilde helpen.

Een concert voor Afrika, zonder Afrikanen

Het begon al met het concert zelf. Terwijl Queen, U2 en Madonna hun platenverkoop zagen verdubbelen voor hongerlijdend Afrika, stond vanuit dat continent helemaal niemand op het podium. De in Zanzibar geboren Freddy Mercury niet meegerekend. Birrell zegt dat het illustreert hoe wij in het Westen graag willen laten zien dat we het beter weten, ook al gaat het over problemen van anderen.

De Senegalese zanger Baaba Maal zei in 2005 bij de twintigste verjaardag van Live Aid, toen Geldof z’n project herhaalde met Live 8, dat de boodschap over Afrika niet naar Afrika kan komen, als Afrikaanse artiesten geen kans krijgen. Maal zei dat Afrikanen het zat zijn dat mensen hun continent gebruiken, zonder het te begrijpen.

U2-zanger Bono met de Braziliaanse president Dilma Rousseff. Bekende personen zetten zich, net als Bono, vaak in voor ontwikkelingshulp. Volgens Birrell is Bono een belastingontduiker, maar dat schijnt politici niet te deren. Verschijnen met Bono is goed voor het imago, tenslotte. Foto AFP / Evaristo SAU2-zanger Bono met de Braziliaanse president Dilma Rousseff. Bekende personen zetten zich, net als Bono, vaak in voor ontwikkelingshulp. Volgens Birrell is Bono een belastingontduiker, maar dat schijnt politici niet te deren. Verschijnen met Bono is goed voor het imago, tenslotte. Foto AFP / Evaristo SA

Live Aid werd georganiseerd voor een dubieuze zaak

Bovendien noemt Birrell de hele reden voor Live Aid dubieus. Hij haalt er het boek van de Nederlandse auteur Linda Polman, De Crisiskaravaan bij. Zij schrijft namelijk dat de hongersnood in Ethiopië, de kwestie die tot Live Aid leidde, voornamelijk ontstond door de gedwongen volksverhuizingen in het land. De hongersnood was verschrikkelijk, maar er werd destijds niet bijverteld dat elders in het land genoeg eten was dat simpelweg niet naar de bevolking ging. Journalisten en hulpverleners die naar Ethiopië trokken om daar de nu zo beroemde, hartverscheurende foto’s van stervende kinderen maakten, hielpen de regering alleen maar door het wisselen van hun geld voor enorm hoge tarieven.

Veel van de voedselhulp werd gebruikt om de stervende bevolking kampen in te lokken, waarvandaan honderdduizenden werden gedeporteerd naar het zuiden. Éénzesde van de gedwongen verhuizers kwam om. Hulporganisaties, veelal gesteund door geld dat werd opgebracht met Live Aid, keken weg en werkten zo mee, schrijft Birrell. Alleen Artsen zonder Grenzen weigerde.

Het maakt de hulpindustrie enorm complex, en dus vraagt Birrell zich af waar gedegen onderzoek blijft in een wereld waarin politici beïnvloed zijn door het idee dat een popconcert de wereldproblemen kan oplossen.

Queen tijdens Live Aid:

We worden geregeerd door de Live Aid-generatie

Zulk gebrek aan inzicht van wie er nu werkelijk worden geholpen met noodhulp duurt voort tot de dag van vandaag. De Britse premier David Cameron (voor wie Birrell zelf speechschrijver is geweest) noemde zijn herinnering aan Live Aid als een argument voor het vrijmaken van 4 miljard pond extra voor ontwikkelingshulp, ondanks zware bezuinigingen op andere gebieden.

En dat terwijl ontwikkelingsorganisaties zelf al over elkaar heenduikelen om de beste plek om te helpen. In Ethiopië waren twintig jaar geleden 46 buitenlandse en 24 lokale hulporganisaties actief. Daar zijn er nu rond de 5000. Het resultaat is dat de organisaties elkaars werk kopiëren en arme landen tijd en geld verspillen door aan de eisen van de donoren te voldoen. Zo schrijft Birrell dat een gemiddeld Afrikaans land zo’n 10.000 donorrapporten per jaar moet opstellen en zo’n 1000 officiële bezoeken van overheidsfunctionarissen moet verwerken.

Artsen zonder Grenzen in een geïmproviseerd hospitaal in Ivoorkust. Artsen Zonder Grenzen was een van de weinige hulporganisaties die weigerden mee te werken aan de situatie in Ethiopië, waar voedsel werd gebruikt om de bevolking weg te lokken naar droge gedeeltes van het land. Foto AFP / Medicins Sans Frontieres.Artsen zonder Grenzen in een geïmproviseerd hospitaal in Ivoorkust. Artsen Zonder Grenzen was een van de weinige hulporganisaties die weigerden mee te werken aan de situatie in Ethiopië, waar voedsel werd gebruikt om de bevolking weg te lokken naar droge gedeeltes van het land. Foto AFP / Medicins Sans Frontieres.

We blijven doneren zonder te weten waar aan

Dankzij de erfenis van Live Aid wordt jaarlijks meer en meer gedoneerd met de beste bedoelingen, hoewel het meeste van het geld wordt uitgegeven door zeer dubieuze regeringen of via de groeiende gelederen van hulporganisaties. Veel van die donaties zijn gebaseerd op de verkeerde kennis.

Birrell noemt als voorbeeld een hulpverlener die in West-Afrika voor een ontwikkelingsorganisatie (Birrell noemt niet welke, maar zegt dat het een van de bekendste is) onderzoek moest doen naar kindermisbruik op cacaoplantages. Dat bleek er niet te zijn, maar het rapport werd onder het tapijt geveegd en er werd alsnog een campagne tegen de niet bestaande praktijken gelanceerd.

Positief nieuws levert immers geen geld op. Dat blijkt uit onderzoek dat is gedaan in Groot-Brittannië, waar eenvijfde van de bevolking denkt dat het nooit regent in Afrika en niet weet dat slechts drietiende van een procent van de Afrikanen beneden de Sahara wordt getroffen door hongersnood.

Positieve informatie blijft dankzij ‘de lange schaduw’ die Live Aid heeft achtergelaten uit, waarmee ook toerisme en handel uitblijft. Ondanks het prachtige idee van Geldof heeft zijn Live Aid, schrijft Birrell, een hele generatie geschaad, houdt de politiek er de verkeerde prioriteiten op na en blijft productieve hulp aan het continent uit.

Maar het was geweldig voor een paar westerse popsterren.

Lees hier het hele verhaal van Ian Birrell bij de Daily Mail.