Daar beneden is een echte, smerige oorlog

Nederland heeft zes F-16’s op Sardinië. Die helpen de NAVO in de strijd met Libië. De Nederlandse jachtvliegers mogen alleen patrouilleren. Maar ze willen wel meer.

Het is druk in het luchtruim boven Cagliari, de zuidelijkste stad van het Italiaanse eiland Sardinië. Airbussen vliegen af en aan met toeristen. Er is ook veel militair vliegverkeer vanaf de nabije vliegbasis Decimomannu. Bestemming: Libië. Onder meer, sinds twee maanden, zes Nederlandse F-16’s die het vliegverbod in het Libische luchtruim handhaven.

De Italiaanse basis is „niet bepaald Afghanistan”, zegt luchtmachtkapitein Joost Kuipers. „Daar kon je de autobommen horen ploffen en werden we soms beschoten.” Een snoepreisje is het voor het contingent van honderd man evenmin. „We mogen de basis zelden af en drank is verboden. Er is hier één prioriteit: dieF-16’s moeten iedere dag, én nacht, de lucht in kunnen.”

De NAVO verlengde woensdag de operaties tegen de Libische leider Gaddafi. ‘Den Haag’ wacht af of het bondgenootschap Nederland verzoekt de missie te verlengen. En te verruimen: moet het de F-16’s worden toegestaan om, net als bijvoorbeeld Deense en Belgische coalitiegenoten, gronddoelen aan te vallen? Op de vliegbasis zijn ze er klaar voor.

Volgens de detachementscommandant, overste Johan van Deventer, koud terug van vijf uur patrouille boven Tripoli en Misrata, is dat vliegverbod „grotendeels effectief. We zien geen vliegtuigen of helikopters opstijgen”.

Dat betekent niet dat er geen verdachte bewegingen zijn. „We zien wel eens ergens helikopters staan die er eerst niet waren. Half verstopt. We menen dat die soms warme motoren hebben, dus hebben ze misschien gevlogen.”

Ook kan de NAVO niet álles in de gaten houden. „Het is een gigantisch land. Wat vanuit aangrenzende landen als Soedan in het verre zuiden aan mensen en materieel wordt binnengevlogen, speelt zich buiten ons gezichtsveld af.”

De Nederlandse missie is niet zonder gevaar. Vlieger Olivier, die uit veiligheidsoverwegingen alleen bij zijn voornaam mag worden genoemd: „Op alle luchtdoelraketten en radarsystemen die we tegenkomen, hebben we jarenlang getraind. Maar dat was altijd een virtuele dreiging. Deze staan er écht, beneden.”

De Nederlandse F-16’s mogen alleen worden bewapend met raketten tegen luchtdoelen. Voor bombarderen hebben ze geen mandaat. Dat weerhoudt ze niet van samenwerking met luchtmachtcontingenten die dat wel mogen. Dan schermen de Nederlanders bijvoorbeeld een stuk Libisch luchtruim af.

Overste Van Deventer: „We zien aldoor andere toestellen, vandaag alleen al Fransen, Denen en Amerikanen. Die vielen ook gronddoelen aan, ja.”

Soms zien ze de rookpluimen van de gevechten tussen Libiërs op de grond. Met hun sensoren kunnen ze inzoomen op het slagveld. Terug op de basis laten ze sommige beelden ook aan grondpersoneel zien. Kuipers: „Het moet iedereen duidelijk zijn dat hier niet ver vandaan echt een smerige oorlog woedt.”

De vraag is of Nederlandse F-16’s niet beter kunnen gaan bombarderen. Dat leidt tot nette formuleringen als „we doen wat de politiek ons opdraagt” en „ik heb een professioneel-militaire, maar ook een persoonlijke mening”. Tussen de regels door blijken de vliegers de Nederlandse terughoudendheid maar matig te waarderen. Ze zíjn voor alle mogelijke scenario’s opgeleid. Mocht de NAVO Nederland vragen gronddoelen aan te vallen, dan kunnen de bombardementen vlug beginnen. „Het is een kwestie van hoe snel we de geleide wapens vanuit Nederland hierheen krijgen”, zegt Olivier. „De toestellen zijn er helemaal op ingericht. Wij trouwens ook.”

Aan de kop van de startbaan komen twee F-16’s aanrijden, klaar om op te stijgen. Alleen de veiligheidspallen moeten nog uit de raketten. Twee man grondpersoneel wacht de toestellen op. Waren ze niet verbaasd dat ze opeens naar Sardinië moesten, om F-16’s naar Gaddafi op weg te helpen? „Dat het nu weer om Libië gaat, doet me eerlijk gezegd helemaal niks”, zegt een van de ‘pinnentrekkers’. „Dit is gewoon mijn werk.” Nou ja gewoon... Hij was onlangs negen jaar getrouwd. „Waarvan vijf jaar effectief, zei mijn vrouw.”

De geluiddempende koptelefoons gaan op. De jachtbommenwerpers komen deinend voor hen tot stilstand. Ze trekken de pinnen met rode linten uit de raketten. Dan rollen de F-16’s naar de startbaan. Bulderend zetten ze koers naar het zuiden.

Verzwakte Gaddafi: pagina 8 en 9