Verzet tegen schrappen in sociale voorziening

Het kabinet wil 8 miljard euro bezuinigen door taken bij lagere overheden te leggen. Gemeenten komen daar nu tegen in opstand. „Er is een compleet akkoord of er is geen akkoord.”

Minister Donner (Binnenlandse Zaken, CDA) was woensdag duidelijk over de toekomst van het bestuursakkoord. „Je kan niet zeggen: we hebben een akkoord min dat – want dan heb je geen akkoord.” Ook premier Rutte was helder: „Er is een compleet bestuursakkoord of er is géén bestuursakkoord.”

Een paar uur eerder had de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een bijzonder standpunt ingenomen. Ze is vóór het bestuursakkoord, maar zonder de paragraaf over de hervorming van de sociale werkvoorziening. Want dat gaat te veel geld kosten.

Dan is het hele akkoord – waarbij voor ruim 8 miljard euro aan taken van Rijk naar provincies, gemeenten en waterschappen verhuist en waarmee een bezuiniging van 1,8 miljard op de sociale arbeidsvoorziening gemoeid is – van tafel. En dus moet er opnieuw onderhandeld worden, wilde Donner maar zeggen.

1Wat is een bestuursakkoord precies?

In een bestuursakkoord leggen het Rijk en de lagere overheden (gemeenten, provincies, waterschappen) nauwkeurig vast wie welke verantwoordelijkheden heeft en welke financiële middelen daarvoor beschikbaar zijn. Bij elk nieuw kabinet hoort een nieuw akkoord.

Door taken naar lagere overheden af te stoten wil Rutte de overheid slanker maken, verantwoordelijkheden op een zo laag mogelijk niveau leggen en bezuinigen. Dat is ook de klacht van sommige gemeenten en provincies: het Rijk betaalt ons te weinig, zodat wij eigenlijk het meest bloeden voor de bezuinigingen.

Het ontbreken van een akkoord kan de overdracht van verantwoordelijkheden niet stoppen. Het Rijk kan zelf bepalen dat gemeenten er verantwoordelijkheden bij krijgen.

2Waarom zijn de gemeenten nu tegen, terwijl hun voorzitter Annemarie Jorritsma in april nog haar handtekening zette?

Vanaf het begin is de VNG kritisch geweest over de sociale werkvoorziening. „Zeer grote zorgen” bestonden er, zo schreef Jorritsma (VVD) drie dagen voor de ondertekening van het akkoord aan haar partijgenoot Rutte. Grotere gemeenten zijn ervan overtuigd dat zij geld te kort komen als zij vanaf 2013 verantwoordelijk worden voor de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt: de sociale werkplaatsen, de wajongers (jonggehandicapten) en bijstandsgerechtigden. Bij kleinere gemeenten speelt een andere angst: of zij die verantwoordelijkheid wel aan kunnen.

3 Zijn de bezwaren van de gemeenten terecht?

Staatssecretaris Paul de Krom (Sociale Zaken, VVD) vindt dat de gemeenten voldoende geld krijgen. Voor de overgang krijgen zij 400 miljoen euro extra. Hij rekende de Tweede Kamer begin deze week nog eens voor dat er ook voldoende geld overblijft om mensen te reïntegreren. Dat is het eigenlijke doel van het kabinet: mensen met een handicap moeten zoveel mogelijk een normale baan krijgen.

VNG en Cedris, de brancheorganisatie voor sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie, zeggen dat De Krom fouten maakt in zijn berekening; de kosten per plek in de sociale arbeidsvoorziening liggen volgens hen niet op 22.000 euro per arbeidsplaats maar op ruim 28.000 euro.

Niet onbelangrijk: De Krom kan rekenen op steun van een meerderheid (VVD, CDA, PVV) in de Kamer.

4 VNG praat komende woensdag over het akkoord. Wat zal de uitkomst zijn?

Het had er alle schijn van dat de gemeenten tegen het akkoord zouden stemmen, dus het lijkt er op dat het bestuur afgelopen woensdag eieren voor zijn geld heeft gekozen door ‘nee’ te zeggen tegen het onderdeel met de sociale arbeidsvoorziening en ‘ja’ tegen de rest van het akkoord. Dat standpunt komt overeen met de motie die de G32 aankomende woensdag bij de ledenvergadering indient. Dat zijn de 33 (echt waar!) grootste steden, maar dan zonder de vier grootste steden (G4). Die hebben zich al eerder tegen het akkoord gekeerd.

5 Wat gebeurt er als het bestuursakkoord echt barst?

Mocht het akkoord daadwerkelijk van de baan zijn, dan is dat een slag voor het kabinet. Maar zover is het nog niet. Donner liet woensdag na afloop van de ministerraad weten begrip te hebben voor de gemeenten. Hij leek al op zoek naar oplossingen, wellicht via het Gemeentefonds.

Daar staat tegenover dat de gemeenten niet de enigen zijn met kritiek op het akkoord. Ook de provincies – die bijvoorbeeld taken op het gebied van natuurbehoud van het Rijk gaan overnemen – toonden zich kritisch. Friesland, Flevoland en Noord-Holland waren direct tegen. De laatste overweegt zelfs om uit het provinciale beraad IPO te stappen. Commissaris van de Koningin Jan Franssen (Zuid-Holland) was naar aanleiding van de kritiek al opgestapt als voorzitter van het IPO. Deze en komende maand wordt duidelijk hoe de andere provincies over het akkoord denken. Gelderland is in elk geval voor.

De kans op succes is natuurlijk groter als iedereen gemotiveerd meewerkt. Zeker omdat de gemeenten al vanaf 2013 de verantwoordelijkheid over de sociale werkvoorziening zouden krijgen. Als dat misloopt door dwarsliggende gemeenten, straalt dat ook weer af op het kabinet.