Vaak hebben ze echt spijt van een doodsbedreiging

Alles wat in de klas of op het schoolplein gebeurt, kan dankzij de smartphone meteen het internet op. Een schooldirecteur in Amstelveen weet dat uitbannen nooit zal lukken.

Eerst was er de hype om iemand te slaan en daar een foto van te nemen. De kinderen vonden het leuk die foto’s via Twitter te verspreiden. Toen was er sprake van een via Twitter georganiseerde vechtpartij met een andere school. De leraren konden nog net op tijd ingrijpen.

Onlangs nog stond er een weinig verhullende foto van een leerlinge op Twitter, geplaatst door een wraakzuchtig ex-vriendje. De kinderen praten er nog steeds over op het schoolplein. En toen stond er ineens een filmpje van een les op YouTube. Leraartje pesten bleek nog nooit zo gemakkelijk, gezien de vervelende, anonieme reacties onder de video. De school slaagde er vrij snel in het filmpje te laten verwijderen.

Het is op scholengemeenschap Panta Rhei in Amstelveen niet anders dan elders. Het sociale leven van kinderen speelt zich voor een groot deel af in de digitale ruimte. Wie niet pingt of twittert, hoort er niet bij. Maar toezicht is er niet. Ongestoord zetten de puberende kinderen hun mobieltjes in tegen de docenten, de school en elkaar.

„Er gebeurt bijna elke week wel wat met een mobieltje”, zegt schooldirecteur Bert de Weerd. „En dan heb ik het niet over een leerling die heeft zitten chatten in de klas. Er is gedoe met opnames. Met bedreigingen. Diefstal.”

Natuurlijk zijn er regels op Panta Rhei. Ziet een leraar een mobiele telefoon in de klas, dan ben je die een paar uur kwijt. Word je drie keer gepakt, dan lever je je telefoon een week lang in. Maar het mobieltje voorgoed uit de klas verbannen, is volgens De Weerd onmogelijk. „Dan moet je voor elke les gaan fouilleren. Maar wat mij betreft, gaat het veel te ver om op die manier de individuele vrijheid van leerlingen aan te tasten. De school is geen Big Brother.”

In klas 1b2 van Panta Rhei is de les mens en maatschappij gewijd aan mobieltjes op school, naar aanleiding van een deze week verschenen rapport van de Nationale Academie voor Media & Maatschappij, een instelling die ‘mediawijsheid’ bij jeugd en opvoeders wil bevorderen.

Wie heeft er nu zijn mobieltje bij zich, vraagt leraar Hans Viskil. De helft legt argwanend zijn telefoon op tafel. „Maak je geen zorgen”, zegt Viskil: „Ik pak hem niet af.” Uit broekzakken en tassen worden meer BlackBerry’s en iPhones opgediept.

„Waarom hebben jullie hem bij je, terwijl je weet dat dat verboden is”, vraagt Viskil.

„Zodat mijn ouders me kunnen bereiken als er iets met hen gebeurt.” „Nee”, zegt Abdillah: „Ze willen hem gewoon gebruiken tijdens de les.”

„En wie heeft weleens te maken gehad met bedreiging via sociale media?” Drie vingers gaan de lucht in.

„Hij schreef dat-ie me dood zou schieten”, zegt Abdel. Nee, hij heeft de bedreiging niet gemeld bij de schoolleiding. „Het zal wel een grapje zijn, dacht ik.”

Het rapport van de Academie noemt het mobieltjesbeleid op scholen een chaos. Dat vindt schooldirecteur De Weerd te kort door de bocht. „Smartphones stellen scholen voor nieuwe problemen, zeker. Maar het is wel erg sensatiebelust om te spreken van onbeheersbare toestanden, omdat een aantal leerlingen zich niet altijd aan de regels houdt. Het zijn pubers, natuurlijk zoeken ze de grenzen op. Vergeet ook niet dat bij ons bij 650 leerlingen het mobieltje geen enkel probleem oplevert. Misschien gaan vijftig leerlingen te ver. Dat kan je nooit uitbannen.”

Op het zonovergoten schoolplein tuurt Maruschka Dogia met haar vriendin Milgo op het schermpje van haar BlackBerry. Ze heeft net een tweet de wereld ingestuurd: „Vrijgezel zijn, soms is het lastig, soms is het ughh…” Ja , het is net uit met haar vriendje. Maruschka (16) schrijft minstens vijftig tweets per dag, vertelt ze. En nee, dat is niet veel. „Er lopen genoeg leerlingen rond die er honderd per dag sturen. Het is gewoon hartstikke verslavend.”

Er wordt weleens iets vervelends gezegd over andere leerlingen, op Twitter of Facebook. De kinderen halen hun schouders erover op. Het hoort erbij. En als het behoorlijk ver gaat, zoals met het meisje van wie een naaktfoto werd gepubliceerd? Nou ja, dat is „best zielig”. Doen ze zelf weleens mee aan digitaal pesten? „Nee, meneer, dat doen wij nooit.”

De school overweegt een lespakket ‘omgaan met moderne media’ aan te bieden, zegt directeur De Weerd. Daarbij gaat het erom de kinderen bij te brengen dat sommige dingen echt niet kunnen op hun telefoon of computer. „Ze zijn zich absoluut niet bewust van de gevolgen van hun handelingen. Dat moet je ze laten inzien. Leerlingen kunnen een doodsbedreiging de wereld insturen, maar als ik ze hier op mijn kantoor wijs op hun gedrag, beginnen ze vaak genoeg te huilen. Niet omdat ze streng worden toegesproken, maar vanwege oprechte spijt. Mede door dit soort lespakketten zouden de normen en waarden die nu op sociale media gelden – of ontbreken – er over een jaar of tien best eens heel anders uit kunnen zien.”