Meer zelf betalen in de zorg

Het kabinet heeft besloten tot grote veranderingen in de zorg voor ouderen, gehandicapten en langdurig zieken. Er komt een grotere rol voor zorgverzekeraars.

De langdurige zorg voor ouderen, gehandicapten en zieken gaat de komende jaren ingrijpend veranderen. Dat is een hard gelag voor de meest kwetsbare mensen in samenleving, maar volgens premier Rutte is het goed nieuws voor de premiebetaler. „De bedoeling is dat de langdurige zorg betaalbaar blijft”, zei hij woensdag na afloop van de ministerraad. „Nu zijn burgers er 330 euro premie per maand aan kwijt. We voorkomen dat het oploopt naar 600 euro.”

De ministerraad heeft ingestemd met een even omvangrijk als complex pakket aan maatregelen om de groei van de AWBZ-zorg te beteugelen. De verantwoordelijke staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (Volksgezondheid, CDA) wil die maatregelen nog deze kabinetsperiode uitvoeren. Het bedrag dat ermee wordt bespaard is nog onbekend, maar het loopt in de miljarden.

De inperking van het persoonsgebonden budget (pgb) – onderdeel van de AWBZ – lekte al in grote lijnen voor de ministerraad uit. Met een pgb krijgen mensen met een beperking geld op hun rekening gestort waarmee zij nu nog naar eigen inzicht hulp kunnen inkopen bij professionals of naasten. Van de huidige 130.000 gebruikers behoudt slechts 10 procent het pgb. 60 procent krijgt een aangepaste vorm van zorg, de resterende 30 procent krijgt niets meer en moet terugvallen op vrijwilligers.

Om in de toekomst in aanmerking te komen voor een pgb, dient de patiënt levenslang en volledig afhankelijk te zijn van zorg. Het zijn mensen die recht hebben op een verblijf in een instelling, maar het met een pgb thuis kunnen uitzingen. Verreweg het merendeel van de huidige pgb-gebruikers zal in de toekomst kunnen blijven rekenen op een vorm van betaalde zorg, maar die wordt dan heel anders gefinancierd. De keuzevrijheid voor de patiënt verdwijnt. Zorgverzekeraars kunnen vanaf 2014 contracten afsluiten met zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) om de benodigde zorg te leveren. Dat mogen dan nog steeds kennissen of buren van de hulpbehoevenden zijn, mits ze aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen.

Het is nooit de bedoeling geweest dat met het pgb onbaatzuchtige vrienden- of familiediensten worden betaald, stelt het kabinet. Het bezuinigt met deze maatregelen jaarlijks 900 miljoen euro op de groei van het pgb, dat de schatkist anders in 2015 3,2 miljard euro zou kosten.

Deze miljarden zijn slechts een relatief klein onderdeel van de totale kosten van de zorg voor ouderen, gehandicapten en langdurig zieken (onder wie ook psychiatrische patiënten) in Nederland, zoals geregeld in de AWBZ. Het kabinet heeft woensdag ook besloten dat deze groepen voor zover zij in een instelling wonen, daar huur voor moeten gaan betalen. Alleen de zorg die zij ontvangen, komt dan nog ten laste van de AWBZ. Als mensen daardoor in problemen komen, kunnen zij huurtoeslag krijgen.

Het kabinet heeft verder de weg vrijgemaakt voor marktwerking in de langdurige zorg. Zorgverzekeraars gaan vanaf 2013 langdurige zorg regelen voor hun eigen verzekerden. Nu hebben zij die taak aan regionale zorgkantoren gedelegeerd. Straks kunnen burgers zelf beoordelen welke zorgverzekeraar de beste zorg biedt. Als de eigen zorgverzekeraar niet bevalt, kunnen zij voor dit type zorg overstappen naar de concurrent.

Het is de bedoeling dat uiteindelijk alle kosten van de verzekerde voor rekening van de zorgverzekeraar komen. Het voordeel is dat dit schaderisico verzekeraars aanzet te voorkomen dat patiënten veel dure zorg verbruiken. Er kleven ook grote risico’s aan. Zo zouden verzekeraars kunnen proberen om de zwakste – en dus duurste, want meest hulpbehoevende – klanten te weren.