Letse president wil niet luisteren naar zakenlui

De nieuwe Letse president, Andris Berzins, is een rijke ex-bankier. Hij is gekozen door een parlement dat volgens zijn voorganger te laks optreedt tegen corruptie.

Hij is zelf een voormalige topbankier, en schatrijk. Maar de nieuwe president van Letland, Andris Berzins, is bepaald geen fan van zakenmannen in de politiek. Zeker niet als die – zoals in Letland – daar zitten om vooral hun eigen belangen te behartigen. En wie denkt dat hij aan de leiband loopt van deze ‘oligarchen’, een term die na Rusland nu ook aan populariteit wintin Riga, zit er ook naast.

„Als iemand denkt dat ik bevelen aanneem van anderen, van een of andere oligarch, vergeet het maar”, waren enkele van zijn eerste woorden na zijn verkiezingsoverwinning.

Berzins (66) werd gisteren in een tweede ronde door het parlement gekozen als nieuwe president van Letland (2,2 miljoen inwoners). Het parlement, de Saeima, kiest in de ex-Sovjetrepubliek de president. Zijn overwinning was onverwacht. Vrijwel alle Letten dachten dat Valdis Zatlers, de scheidend president, een tweede termijn zou krijgen.

Zatlers (56) gooide afgelopen zaterdag, vijf dagen voor de tweede kiesronde, zijn eigen ruiten in door een referendum uit te schrijven over de ontbinding van het parlement. De anders nogal kleurloze en ingetogen Zatlers vond zo’n frontale aanval nodig omdat het parlement in zijn eigen ogen veel te soft was voor corrupte politici.

Dat besluit, een van de weinige bevoegdheden van de president, volgde nadat het parlement een onderzoek had geblokkeerd door de anti-corruptiedienst, de KNAB, naar de invloedrijke politicus Ainars Slesers. Slesers speelt een centrale rol in een omvangrijk fraudeschandaal. De KNAB wilde een huiszoeking bij hem doen. Maar het parlement stak daar een stokje voor. Zatlers werd voor zijn actie gisteren door het parlement bestraft. Hij verloor met 41 tegen 53 stemmen van Berzins.

Met diens aantreden lijken politiek onzekere tijden aangebroken. Want als de Letten op 23 juli in Zatlers’ referendum kiezen voor ontbinding van het parlement, moet dat al in september aftreden, net elf maanden na zijn aantreden. Daarbij heeft Berzins verkiezing een breuk blootgelegd binnen de huidige coalitie, want alleen de junior-coalitiepartner steunde hem. Zijn andere stemmen kreeg Berzins van de oppositie.

Die politieke turbulentie komt op een gevoelig moment. De Letse economie heeft door de crisis zware klappen opgelopen – in 2009 kromp het bruto binnenlands product met bijna 20 procent – maar zij was net weer langzaam aan het opkrabbelen. Het IMF heeft Letland een enorme noodlening verstrekt, maar daaraan zijn strenge voorwaarden verbonden: de Letse regering moet fors bezuinigen (en heeft dat overigens al voor een groot deel gedaan).

De vraag is wat die instabiliteit zal betekenen voor het verdere herstel. De competente premier Valdis Dombrovskis heeftgezegd aan te blijven om „door te gaan met het genezen van de economie en de gevolgen van de crisis te bestrijden.” Maar op korte termijn lijkt het vertrouwen een knauw te hebben gekregen.