Laat dit nekschot op cultuur niet gebeuren

De Raad van Cultuur heeft netjes voorgesteld hoe op kunst moet worden bezuinigd. Waarom eigenlijk? Staatssecretaris Zijlstra zou toch al niet luisteren, betoogt Rudi Wester.

In eerste instantie leek mij het advies dat de Raad voor Cultuur begin mei uitbracht aan staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD) een geniale zet. De Raad had zo precies berekend wat alle kunstsectoren moesten inleveren bij een bezuiniging van 200 miljoen euro op een cultuurbegroting van 450 miljoen dat ik dacht dat heel Nederland – inclusief politici van de oppositiepartijen en misschien wel een paar weldenkende CDA’ers en VVD’ers – te hoop zouden lopen tegen deze waanzinnige kaalslag op cultuur.

Helaas toonden niet politici, maar alleen cultuurinstellingen en kunstenaars overduidelijk aan dat de zorgvuldig opgebouwde culturele infrastructuur in Nederland te gronde wordt gericht met de voorgenomen bezuinigingen. Als zo’n structuur is uiteengerafeld, duurt het zeker een paar decennia voordat deze weer is opgebouwd. Beseft Zijlstra dat? Beseffen politici dat? Het lijkt erop van niet. Erger nog – het lijkt erop dat het hun helemaal niets kan schelen. Niets. Nada. Geen reet.

Het is daarom goed dat de Raad voor Cultuur op 1 juni in NRC Handelsblad in een open brief – gericht aan de Vaste Commissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, waarmee de Raad één dag voordat Zijlstra zijn gevreesde brief met bezuinigingsvoorstellen naar de Tweede Kamer zal sturen, een gesprek zal hebben – nogmaals duidelijk de argumenten uiteenzetten voor hun advies Noodgedwongen Keuzes.

Belangrijk is dat de Raad zegt dat hun „uitgangspunt is dat elke sector, met het oog op regionale spreiding, de essentiële schakels in de keten – educatie, talentontwikkeling, creatie, productie, distributie, toegankelijkheid en beleving – overeind kunnen blijven”. Belangrijk is ook dat de Raad zegt hoe de door hem voorgestelde fasering in het invoeren van de bezuinigingen (50 miljoen in 2012, 100 miljoen in 2013, 150 miljoen in 2014 en vanaf 2015 structureel 200 miljoen) kan worden gefinancierd door Zijlstra – uit de kosten die hij bespaart als hij niet duizenden kunstenaars de WW injaagt en miljoenen euro’s verliest bij het sluiten van theaters en muziekgebouwen.

Dat is de kern van de poedel. Het ministerie van Zijlstra zadelt met zijn bezuinigingen gewoon een ander ministerie op, dat van Sociale Zaken. Kamerlid Jetta Klijnsma (PvdA) heeft dat goed gezien. Zij pleit vóór fasering, opdat „die mensen – ze bedoelt kunstenaars, RW – beter mooie producties kunnen blijven maken”, in plaats van hen in de armen te drijven van een wachtgeldregeling.

De vraag blijft natuurlijk waarom de Raad voor Cultuur niet gewoon een advies heeft uitgebracht om 15 procent op cultuur te bezuinigen. Dat zou een ‘normale’ bezuiniging zijn, die ook geldt voor sectoren als zorg en defensie. Zijlstra had dan niet geluisterd naar de Raad. Dat was hij toch al niet van plan om te doen. Dat was van meet af aan duidelijk. Hij voert de bezuinigingen uit als een robot. Hij luistert niet. Hij heeft totaal geen compassie. De cultuur in Nederland moet een nekschot krijgen en worden afgemaakt als een gewond dier. Punt.

De PVV kijkt grijnzend toe, aan de zijlijn van de arena, schouder aan schouder met de VVD. Achter hen staat een joelende menigte, die bloed ruikt. Kijk ze om hulp smeken, de verslagen gladiatoren van het Nederlands Dans Theater, gereduceerd tot een ‘regionale voorziening’ in plaats van ‘onze nationale trots’. Het zal ze leren, ook al twittert zelfs Mabel van Oranje dat het NDT „nu in levensgevaar is!”. De kop zal rollen van zakelijk leider Truze Lodder van de Nederlandse Opera en met die van haar die van duizenden Ingrids en Henken, die ook van opera houden. Henk Scholten, lid van de Tafel van Zes, die Zijlstra nog zó naar de mond had gepraat, ziet zijn hele Theater Instituut met de grond gelijk gemaakt. Die poppenkast kan naar de schroothoop. Zie mecenas Joop van den Ende, die in zijn oratie in Rotterdam fulmineerde tegen de geplande verhoging van de btw op toegangskaarten van 6 naar 19 procent, machteloos ter aarde liggen, tussen de andere zieltogende slachtoffers van de bezuinigingen.

Als iets de afgelopen weken duidelijk is geworden, is dat al die maatregelen alleen maar voortkomen uit een grondige haat, een wezenloze rancune tegen alle mensen die iets moois maken of ervan genieten.

Scheidend algemeen secretaris Kees Weeda van de Raad voor Cultuur bestempelde in NRC Handelsblad van 23 mei het opvolgen van de advies van de Raad als „een politiek spel”.

Bij dezen wil ik een dringend beroep doen op de leden van de Tweede Kamer om dit zo beschamende schouwspel voor de cultuur – die onmisbaar is voor een goed functionerende samenleving en waarmee Nederland zich internationaal al op de kaart heeft gezet – tegen te houden. Roep Zijlstra en zijn kornuiten een halt toe. Dit kan en mag u niet laten gebeuren. De waanzin van een rancuneuze PVV mag niet doordringen in alle poriën van Nederland. U mag de PVV al helemaal niet de eer gunnen om de Nederlandse cultuur het definitieve nekschot toe te dienen.

Met 15 procent bezuinigingen kan de cultuur heel goed leven. Dan bent u verzekerd van de eeuwige liefde van de hele Nederlandse kunstwereld. Dat moet u toch meer waard zijn dan de dodelijke omhelzingen van politici die achter alles een links complot zien, waar slechts echte liefde voor cultuur is? Toch?

Rudi Wester is voormalig directeur van het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds en van het Institut Néerlandais in Parijs.