Het land van de gezondheid is in de war

De Duitsers moeten rekening houden met nog meer slachtoffers van EHEC-bacterie. Een hard gelag voor een land met legendarisch goede gezondheidszorg.

In het gezondheidsbewuste Duitsland stijgt de bezorgdheid over de besmettelijke en agressieve darmbacterie EHEC, die mogelijk al aan twintig mensen het leven heeft gekost. Artsen zijn radeloos omdat onbekend is wat de herkomst van de bacterie is. Ziekenhuizen in Noord-Duitsland, waar de epidemie begon, liggen vol patiënten, van wie velen levensgevaarlijk ziek zijn. De kans op infectie neemt toe – zo ook de crisissfeer.

Het land van de kuuroorden, van de uitgebreide en technisch perfecte maar organisatorisch onoverzichtelijke zorg, van de talloze praatprogramma’s over lijf en ziel – dat land is in grote verwarring geraakt door de EHEC-bacterie. Deze gemuteerde vorm van E.coli-bacteriën levert zoveel raadsels op dat de Duitse gezondheidsautoriteiten met de handen in het haar zitten. Gisteren zei een zichtbaar overwerkte arts uit Hamburg, waar de epidemie is begonnen, dat zijn ziekenhuis nog veel meer patiënten verwacht. „En we zitten al aan de grens van onze capaciteit”.

De EHEC-bacterie blijkt van een compleet nieuw type te zijn, die bij patiënten het zogeheten hemolytisch uremisch syndroom kan veroorzaken, met onder andere kans op blijvende schade aan de nieren. In het slechtste geval kan de bacterie dodelijk zijn. Inmiddels zijn tussen de vijftien en twintig patiënten aan de gevolgen overleden; naar Duitse maatstaf veel. De epidemie lijkt zich voorlopig ongeremd te kunnen uitbreiden. „We moeten ervan uitgaan dat het aantal ernstig zieken voorlopig toeneemt”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Gezondheid van de deelstaat Nedersaksen.

De Hamburgse wethouder van Gezondheid, Cornelia Prüfer-Storcks, moest deze week met het schaamrood op de kaken verklaren dat Spaanse komkommers bij nader inzien niet de besmettingsbron waren. Wat dan wel, wordt een steeds urgentere vraag. De Duitsers weten het niet. En dat maakt ze angstig en onzeker. „We kunnen nog niet zeggen waar deze mengvorm van de EHEC-bacterie is ontstaan: bij een dier of een mens, in een plas water, een waterzuiveringsinstallatie of waar dan ook”, zegt bacterioloog Holger Rohde, verbonden aan de Universiteitskliniek Hamburg-Eppendorf. „Het enige wat zeker is, is dat de combinatie van bacteriënstammen zich snel aan haar omgeving aanpast en makkelijk resistent tegen medicijnen wordt.”

De onzekerheid leidt tot tegenstrijdige adviezen en soms ingewikkelde, dan weer hele simpele informatie. In de noordelijke deelstaat Sleeswijk-Holstein krijgen de burgers van het ministerie van Gezondheid te horen dat ze na toiletbezoek goed hun handen moeten wassen. In praktisch heel Noord- en Oost-Duitsland geldt nog steeds het advies om geen ongekookte groenten, sla, komkommers te eten. Hoewel de komkommers waarschijnlijk niets met de besmetting te maken hebben.

Supermarkten en groenteboeren blijven massaal met komkommers, bladgroenten en tomaten zitten. Anderzijds gingen gisteren in Berlijn de in dit seizoen zo geliefde asperges en aardbeien bij de straathandel grif van de hand, ondanks dat ook in de hoofdstad inmiddels enkele tientallen mensen met besmetting door de EHEC-bacterie zijn opgenomen.

De epidemie heeft de Duitsers op een zwakke plek in hun gezondheidszorg getroffen. De federale structuur van het land is een belemmering voor een centrale aanpak, die in het geval van epidemieën vereist is. De gezondheidszorg is technisch tot veel in staat, maar is kolossaal en heeft een dienovereenkomstige bureaucratie. De diverse onderdelen zijn niet geneigd tot samenwerking. Slagvaardigheid in crisissituaties is soms ver te zoeken. Dat heeft het schandaal met dioxine vervuild veevoer, begin dit jaar, weer eens overtuigend aangetoond. Het kostte minister van gezondheid Ilse Aigner veel tijd en moeite voordat ze greep op de dioxinecrisis had.

Duitse wetenschappers zoeken constant naar een oplossing en een therapie. Volgende week worden concrete resultaten verwacht, zei een ars in de universiteitskliniek in Münster vanmorgen voor de radio „We hopen dat we binnenkort aanwijzingen hebben hoe we verdere infecties kunnen verhinderen. Maar eerst moet volgens hem worden opgelost waarom de EHEC-kloon zo agressief is.

Het is nog maar de vraag of de bron van besmetting ooit zal worden gevonden. Andreas Samann van een Hamburgs instituut van milieu en hygiëne zette vandaag een flinke domper op de verwachtingen. „Wereldwijd wordt in 80 procent van zulke gevallen de infectiehaard niet ontdekt”, zei hij. Hij werd meteen bekritiseerd, maar kreeg wel steun van Andreas Hensel, de voorzitter van het Bundesinstitut für Risikobewertung (risicoanalyse).

Zo zoekt Duitsland tastend zijn weg in een van de ernstigste gezondheidscrises van de laatste jaren. Anders dan met het recente dioxineschandaal is van kwade opzet geen sprake. Maar vroeg of laat wordt, net als met de dioxine, de vraag gesteld in hoeverre de gezondheidsdiensten en de politiek adequaat hebben gehandeld. Hoe langer een aanpak uitblijft, hoe bedreigender de situatie. Niet alleen voor de patiënten, maar ook voor de autoriteiten.