Galeries

Portretten van Afrikaanse Turken

Ahmet Polat: Traces.

T/m 18 juni in Lief Hertje en de Grote Witte Reus, Stationsweg 55, Den Haag. Di-vr 12-18u., za 12-17u. Inl. liefhertje.nl

„Ik ben de zwarte zuster. Met een hoofd vol krullen, bloedrode lippen (-). Doodsbang zijn de kinderen die me zien.” zo zingt Esmeray, een zwarte Turkse zangeres, over het racisme waar ze mee geconfronteerd wordt. Haar songtekst begeleidt een publicatie en fototentoonstelling van Ahmet Polat over Turken van Afrikaanse komaf: een eerbetoon aan een vergeten bevolkingsgroep.

Dat klinkt tragischer dan het is. Afro-Turken, zoals de officiële benaming luidt, zijn een geassimileerde bevolkingsgroep. Tijdens het Ottomaanse rijk zijn hun voorvaderen als slaven uit allerlei Afrikaanse landen gehaald. Hun nazaten zijn nu zo ingeburgerd dat ze in de Turkse gemeenschap niet meer opvallen. Afrikaanse gebruiken zijn vergeten, de huidskleuren worden allengs lichter. Het is alleen dat hardnekkige racisme dat het verschil duidelijk maakt. Daardoor gaan sommigen toch op zoek naar hun Afrikaanse wortels. Eén van de personages in Polats fotoserie voelde zich geïnspireerd door de televisieserie Roots twintig jaar geleden, over slaven in de VS. Inmiddels heeft hij een Afrikaans festival in Turkije geïntroduceerd.

Polat is een Nederlandse fotograaf van Turkse komaf, die al jaren de meest uiteenlopende Turkse gemeenschappen fotografeert. Hij begon dichtbij, met Turken in Nederland. Daarna ging hij naar Turkije waar hij sindsdien jonge mensen portretteert die laveren tussen een islamitische en seculiere wereld. Enkele van die zwartwitfoto's, vorig jaar te zien in Foam, hangen nu ook op zijn tentoonstelling in Galerie Lief Hertje. Je ziet een man die stoer zijn borst ontbloot om een tatoeage van Atatürk te laten zien. Prachtig is een foto van twee jonge vrouwen die in zee in de branding zitten als een soort zeemeerminnen, maar dan met een sigaret in de hand.

Zulke esthetische vondsten ontbreken in de Afro-Turkse fotoserie. Die is meer rechttoe, rechtaan. Soms is een gezicht verscholen achter een blad of zie je mensen in gesprek. Maar de meeste portretten zijn klassiek en waardig, een soort staatsieportretten. In tegenstelling tot Polats andere foto's zijn deze in kleur. Dat brengt de geportretteerden dichterbij en benadrukt hun huidskleur. Daar is het Polat om te doen: zichtbaar maken dat deze Turken er anders uitzien. Dat voelt dubbel – een bevolkingsgroep die zich niet heel anders voelt, onderscheiden van een cultuur die de hunne is? Dat maakt het een project dat mooie foto's oplevert, maar vooral veel vragen.

Sandra Smets

Zelfportretten van hout

Levi van Veluw: Origin of the beginning.

T/m 25 juni bij Galerie Ron Mandos, Prinsengracht 282 in Amsterdam. www.ronmandos.nl

Levi van Veluw (1985) maakt zelfportretten waarin hijzelf maar zelden te herkennen is. In zijn foto’s en video’s zie je hem en trois quarts, een beetje van bovenaf, en meestal is zijn hele hoofd geschminkt en beplakt. Met houtsplinters, slierten tapijt, kiezelsteentjes. Of met mos, boompjes en lantaarnpaaltjes uit de modelspoorwinkel, waardoor het portret iets van een landschap krijgt.

Bij Galerie Ron Mandos presenteert Van Veluw nu drie nieuwe videowerken, waarin hij een stap verder gaat. De geluidloze filmpjes beginnen steeds met het vertrouwde borstbeeld. In het eerste geval zijn hoofd en schouders in een regelmatig patroon bedekt met vierkante houtjes. Als de camera naar achteren rijdt, blijkt dat het hele lichaam met van die bruine vierkantjes is bekleed. Ook op een stoel, een tafel en een bureaulamp, ja zelfs op de wanden, de vloer en het plafond is het rasterpatroon aangebracht. De figuur zit even in zichzelf gekeerd met een aansteker te klooien en dan komt de camera weer op hem af. De video eindigt zoals hij begon, met de close-up van kop en schouders.

In een tweede filmpje zijn de jongen en zijn jongenskamer met dunne houten latjes beplakt en blijkt hij – als de camera afstand neemt – naast een grote rattenkooi te zitten; in de derde, spannendste video zit hij verdwaasd rechtop in bed, helemaal onder de houten bolletjes. Alles in de slaapkamer is voorzien van een bolletjespatroon, maar ditmaal ontspoort dat patroon in de hoek met het bed. Van Veluw verbeeldde een nachtmerrie uit zijn puberjaren, een droom waarin zulke ballen alsmaar door elkaar bleven rollen. Met geen mogelijkheid lieten ze zich ordenen.

Tegenwoordig zet Van Veluw zijn wat dwangmatige aanleg in bij het maken van zorgvuldig geconstrueerde foto’s en video’s. Door de minutieus gemaakte patronen, de scherpte van het beeld en de trage, vloeiende bewegingen van zowel de camera als de figuur heb je even het idee dat je naar een 3D-animatie kijkt. Maar dit computerbeeld is mensenwerk. De kunstenaar heeft zijn stretch-pak, de meubels en de kamers handmatig met houtjes en bollen beplakt, en als je zoiets op het oog doet gaat het altijd een beetje scheef. Echt strak wordt het nooit, zo blijkt als je de kamers in het echt ziet – en dat kan, want Van Veluw heeft alle drie de ruimtes opnieuw opgetrokken in de galerie. Hij exposeert dus naast de video’s en de daarmee samenhangende foto’s ook de gebruikte decors. Alleen hijzelf ontbreekt. Maar staande voor de kamertjes verplaats je je in hem. Je volgt de patronen die hij met zorg heeft aangebracht. En waar de bollen ontsporen, wordt zijn nachtmerrie de jouwe.

Gijsbert van der Wal

Nieuw

Fransje Killaars

Fransje Killaars (Maastricht, 1959) is internationaal bekend met haar installaties opgebouwd uit textiel in felle kleuren. Haar geweven dekens, gekleurde stoffen en kleding vormen, zoals zij het noemt haar ‘alfabet’ waaruit zij voor haar installaties put. Tot en met 16 juli is bij Galerie de Expeditie in Amsterdam de tentoonstelling Figure, Colours First te zien.

Leliegracht 47. Inl 020-6204758, www.de-expeditie.com

Jeffrey Silverthorne Travel Plans

Noorderlicht in Groningen toont een overzicht van een oeuvre dat zich ophoudt aan de rand van de Amerikaanse samenleving. Vanaf de jaren zeventig fotografeerdeJeffrey Silverthorne bordelen, travestieten en transseksuelen, dwergworstelaars en bodybuilders.

In mortuaria legde hij de pas gestorvenen vast: een sensuele vrouw die stierf in haar slaap, ernstig fronsende baby’s, een jongetje dat is aangereden door een auto.

Akerkhof 12. www.noorderlicht.com