Erwin Olaf: eerst komt de schoonheid, dan het gevoel

In kranten en opiniebladen staat fotografie onder druk, maar gespecialiseerde bladen zijn er genoeg. Sinds deze week is er een beeldblad bij: OOGGetuige. Met site en app.

Een nieuw fotoblad ligt in de schappen. Sanoma komt deze maand met OOGGetuige, ‘Nederlands eerste beeldblad’. Het magazine, met op de cover foto’s van president Obama, Angelina Jolie en een vrouw in boerka in Afghanistan, oogt snel en toegankelijk. Iets wat duidelijk ook de bedoeling is van de makers. Bij OOGGetuige, dat ‘een andere kijk op het nieuws’ biedt en voor negentig procent uit beeld bestaat, gaat het vooral om kijken.

De foto’s zijn onderverdeeld in rubrieken als ‘nieuws & actualiteit’, ‘natuur & wetenschap’, ‘entertainment & glamour’ en ‘beeldverhalen & fotodossiers’. Daarnaast is er ook een website en een app voor iPhone en iPad. Deze combinatie biedt volgens uitgever Wouter Verkennis „een crossmediale dimensie voor haar lezers en de fotobeleving”.

Wie de app downloadt, krijgt een keur aan beelden voorgeschoteld: van een dubbele neushoornvogel uit Singapore en een wildwaterbaan in een Beiers pretpark tot rebellen die poseren in het Libische Benghazi. De makers zijn fotojournalisten die werken voor diverse media en wie meer wil weten over de foto kan een icoontje aanklikken waardoor duidelijk wordt waar ter wereld de foto is gemaakt. Een aardig idee, maar wat is precies ‘die andere kijk op het nieuws’?

Dat beelden voor zich moeten spreken is op zich een goed idee, maar de foto’s die voor de app zijn gekozen zijn niet allemaal even sterk. En soms kan meer tekst en uitleg ook meer diepgang geven aan een beeld. Neem bijvoorbeeld de fotoserie die Magnumfotograaf Moises Saman de afgelopen tijd maakte in Libië. Het fotoblad Leica Fotografie International (LFI) toont er een aantal van: mooie, afstandelijke zwart-wit beelden van demonstrerende mensenmassa’s en individuen die tussen het puin staan. In LFI vertelt Saman, die in opdracht van The New York Times ondermeer naar Zawiyah en Tripoli ging, verbijsterd te zijn hoezeer het regime van Gaddafi de media wist te controleren in het oorlogsgebied. Nergens kon hij heen zonder dat de veiligheidsagenten van Gaddafi in zijn nek stonden te hijgen. De meeste pro-Gaddafi demonstraties waren overduidelijk geënsceneerd voor de buitenlandse pers. Iets wat leek op een ‘oprecht spontane uiting van emotie’ kon hij nauwelijks vangen met zijn camera. Dat hij nauwelijks contact kon leggen met de mensen in zijn omgeving is dan ook goed zichtbaar op zijn foto’s. Hij zegt hierover: „In Tripoli vond ik het interessant om een stille observator te zijn. Ik probeerde om een aantal momenten van waarheid te vangen in wat verder een slechte theaterproductie was.”

Over theaterproducties gesproken: iemand die als geen ander een theaterscène in een foto weet te vangen is Erwin Olaf. Het blad Focus, dat met het 1.500ste nummer komt, staat geheel in het teken van de Nederlandse fotograaf. „Ik verleid graag visueel”, vertelt de meesterfotograaf aan interviewer Sacha de Boer. „Je kijkt schijnbaar naar ‘eye candy’: een mooi plaatje. Maar hoe langer je kijkt, hoe meer je ziet.” Olaf wil uiteindelijk zijn kijker een verhaal vertellen. „Eerst komt de esthetiek binnen, daarna pas het gevoel, de onderliggende laag.” Interessant is dat Olaf vertelt hoe hij probeert in zijn perfect geënsceneerde omgevingen altijd nét iets te doen wat het evenwicht verstoort: een snoertje van een telefoondraad laten zien bijvoorbeeld.

Zijn foto’s staan in schril contrast met de zwart-wit beelden die de British Journal of Photography in haar recente editie heeft afgedrukt van de Zuid-Afrikaanse fotograaf David Goldblatt. Zijn foto’s, die recent zijn gebundeld in het boek TJ en waar schrijver Ivan Vladislavic een roman bij schreef, maakte Goldblatt tussen 1948 en 2010. Het zijn intrigerende beelden van Zuid-Afrikanen in hun woonkamers en slaapkamers. Intieme portretten waar het absurdisme van afstraalt. Ook hier zijn telefoonkabeltjes zichtbaar. Alleen is het echt en daarmee wordt de kaalheid van hun bestaan geaccentueerd.