Economie kan het nog niet zonder de Fed

De Federal Reserve begon in 2009 met het opkopen van leningen. Doel was de economie te helpen. Nu het tweede opkoopprogramma stopt, is de vraag: wat nu?

De laatste maand is aangebroken. Nog 27 dagen en dan loopt het paardenmiddel van 600 miljard dollar af. Eind juni zet de Federal Reserve de geldpers stil en zal de Amerikaanse centrale bank niet meer voor miljarden aan langlopende Amerikaanse staatsleningen opkopen. Het doel van de Fed was duidelijk: de uitgetelde Amerikaanse economie een oppepper geven door meer geld in omloop te brengen.

Hoe zwaar het geschut van de Fed was, blijkt uit een rapport van de centrale bank van New York, dankzij Wall Street de machtigste bank binnen het stelsel van de Fed. Ieder jaar bekijkt de Federal Reserve van New York hoe de balans van de Fed ervoor staat. In juli 2007, vlak voordat de kredietcrisis uitbrak, bezat de Fed 791 miljard dollar aan Amerikaanse staatsleningen.

Aan het begin van vorig jaar had de Fed voor 2.014 miljard dollar bezittingen op de balans. Het stelsel van centrale banken had voor 1.500 miljard dollar mortgage backed securities (op hypotheken gebaseerde effecten) gekocht om de banken die ze bezaten te ontzien. Tegelijkertijd had de Fed ook voor 500 miljard staatsobligaties gekocht in een eerste poging de economie draaiende te krijgen door extra geld te injecteren.

Dat bleek niet genoeg, concludeerde de machtige commissie binnen de Fed die de rentebesluiten nam in november vorig jaar. Werkloosheid bleef hoog (9,6 procent), industriële productie nam onverwachts af en de Amerikaanse huizenmarkt vertoonde geen enkel teken van leven. De Fed besloot nog eens 600 miljard dollar aan langlopende staatsleningen te kopen, waarmee de centrale bank aan het einde van deze maand 2.600 miljard dollar op de balans heeft staan. Om dit te bereiken kocht de Fed de afgelopen tijd per maand 75 miljard dollar aan leningen op.

Tien leden van het rentecomité stemden voor, alleen Thomas Hoenig, president van de centrale bank van Kansas City, stemde tegen. Hij vond dat te veel geld in de economie pompen tot inflatie zou leiden. En Hoenig dacht dat het opkopen van staatsleningen niet zou werken.

Krijgt hij gelijk? Beleggers en analisten speculeren over een mogelijke derde opkoopronde van de Fed. De meeste analisten schatten de kans klein tot zeer klein dat de Fed bereid is nog eens honderden miljarden in de economie te injecteren, maar het feit dat er over gespeculeerd wordt is veelzeggend.

De Amerikaanse economie staat er niet goed voor. Dat bleek ook uit de slechte cijfers van de afgelopen week. Uit statistieken van het Amerikaans ministerie van Handel bleek dat de bedrijvigheid in de bouw nauwelijks toeneemt. De productie in fabrieken neemt zeer traag toe. En ook de huizenmarkt veert niet op. Afgelopen week werd bekend dat de Case-Shiller Index, een belangrijke graadmeter van huizenprijzen, in het eerste kwartaal van dit jaar met 4,2 procent was gedaald, waarmee het herstel van de afgelopen anderhalf jaar teniet werd gedaan.

Vandaag worden nieuwe werkgelegenheidscijfers bekendgemaakt. Verwacht wordt dat de werkloosheid licht zal dalen van 9 naar 8,9 procent. Analisten verwachten ook dat er in mei 165.000 nieuwe banen zijn bijgekomen, minder dan de 244.000 die in april werden gecreëerd. De laaggespannen verwachtingen komen door tegenvallende cijfers over consumentenbestedingen en de hoge olieprijzen. Ook werd vorige week bekend dat de economie minder hard groeit dan gedacht. Als de lijn van het afgelopen kwartaal wordt doorgetrokken groeit Amerika dit jaar met 1,8 en niet met 3,1 procent.

Voor consumenten heeft het opkoopprogramma dus niet veel betekent en dat is pijnlijk. Werkloosheid bestrijden is een van de belangrijkste officiële taken van het stelsel van centrale banken.

De massale stimulering heeft waarschijnlijk wel andere effecten gehad. Beurskoersen zijn sinds het najaar van vorig jaar gestegen. In november stond de Dow Jones rond de 11.000 punten, nu staat de index op circa 12.500 punten. Ook vloeide er veel geld naar opkomende economieën, waar sneller een hoger rendement behaald kon worden. Mede door het extreem ruime monetaire beleid van de VS zagen landen als Brazilië zich genoodzaakt kapitaalcontroles op te werpen. Analisten vrezen dat als het stimuleringsbeleid van de Fed afloopt er geld uit opkomende markten zal stromen.

Dat het opkoopprogramma niet helemaal het gewenste effect heeft, lijken leden van de Fed ook te weten. Uit de jongste notulen blijkt dat ze ook na juni het verantwoord vinden de rente bijzonder laag te houden. De economie trekt dus niet hard aan, er is geen onmiddellijk gevaar voor inflatie. Het is nog niet helder hoe de Fed precies verder wil. Het stelsel van centrale banken kan de staatsleningen weer gaan verkopen. Aannemelijker is dat de Fed dat niet zal doen. Om de economie toch nog te steunen is het aantrekkelijker om de investeringen op niveau te houden. Als een staatslening afloopt, kan de Fed het vrijgekomen bedrag opnieuw investeren. Zo blijft de Fed de Amerikaanse economie steunen.