De zorgsector is Ruttes grootste financiële zorg

NieuwsanalyseDe 1,3 miljard euro aan kostenstijgingen in de zorg worden overwonnen door creatief geschuif met inkomsten. De PVV mag niet in de problemen komen.

Zo brutaal als Jan Kees de Jager deze week de laatste tegenvallers in de zorg opving, is niet vaak vertoond door een minister van Financiën. Natuurlijk is het bewakers van de Rijksbegroting eigen om altijd nog een potje achter de hand te hebben om de overheidsfinanciën glad te strijken, mochten vakministers de eindjes niet meer aan elkaar weten te knopen. Zo deed Gerrit Zalm dat, zo deed Wouter Bos dat en zo doet Jan Kees de Jager dat ook.

Maar de CDA-minister opende deze week wel heel ongegeneerd de trucendoos om met de begroting van dit jaar op koers te blijven liggen. In de eerste vijf maanden van 2011 overschreed het kabinet de uitgaven met 1,3 miljard euro, voornamelijk door kostenstijgingen in de zorg. Die tegenslag werd tot grote verrassing niet overwonnen met 1,3 miljard bezuinigingen, maar door creatief geschuif met inkomsten. De Jager vond 300 miljoen euro door de winstraming van De Nederlandsche Bank voor 2011 te verhogen. „De onzekerheid rondom de winstraming blijft echter hoog, mede vanwege het renteverloop op de financiële markten.”

En het grootste bedrag, 1 miljard euro, werd uit de „intertemporele compensatie” getoverd – ambtelijk jargon voor ontvangsten en uitgaven die niet in hetzelfde jaar plaatsvinden als dat ze in de boekhouding worden verwerkt. Vorig jaar schoot het kabinet geld voor bij wegenonderhoud en de ov-chipkaart. En dit jaar krijgt het Rijk geld van gemeenten terug voor inburgeringscursussen die niet zijn doorgegaan.

De Jager heeft genoeg reden om tussentijds een paar kunstgrepen uit te voeren. Het grootste financiële probleem van dit kabinet betreft de zorgsector. De zorg is traditioneel een budgettaire nachtmerrie, maar is dat voor Rutte en de zijnen nog meer omdat het kabinet nauwelijks besloot de kostenexplosie bij Volksgezondheid te beteugelen.

Vooral onder druk van de PVV koos het kabinet ervoor niet te bezuinigen in de zorg: geen ingrijpende verhoging van het eigen risico, geen uitgeklede basisverzekering. Consumenten worden nauwelijks geprikkeld hun beroep op de zorg te matigen. Daardoor zullen de zorguitgaven deze kabinetsperiode stijgen van 60 naar 74 miljard euro per jaar.

Maar de kosten stijgen vanaf 2012 aanmerkelijk harder dan die prognose. „Was het maar 2 miljard euro overschrijding”, zei minister-president Rutte eind april. „Het is nog veel meer.” Het maakt bezuinigingen op de zorg onvermijdelijk. Toen de eerste geruchten hierover de ronde deden, mocht PVV-leider Geert Wilders van Rutte de buitenwereld laten weten dat er hoe dan ook niet getornd werd aan het eigen risico.

Daar zat meer achter dan alleen het tegengaan van onrust of speculaties. De PVV heeft politiek succes behaald met het verdedigen van de verworvenheden in de zorg. Deze partij heeft van de coalitiegenoten het grootste probleem met zijn achterban als het mes in de zorg gaat, terwijl dat onafwendbaar is geworden.

Voor een kabinet is het moeilijk om per omgaande de kosten van de zorg te matigen. De polis en de dekking kun je niet zomaar tussentijds wijzigen. Dat kan wel in 2012 en later, voor zover dat vóór het zomerreces wordt afgestemd met de Tweede Kamer. Dat is de reden dat het kabinet zo’n haast heeft om vanaf 2012 op de zorg te bezuinigen, terwijl op korte termijn tegenvallers niet met bezuinigingen worden beantwoord.

Die financiële misère zal spanning op het politieke samenwerkingsverband zetten. Wilders en Rutte mogen elkaar over en weer ‘onverantwoordelijk’ noemen in een discussie over noodhulp aan Griekenland. Dat doet de politici minder pijn dan de kiezer uitleggen wat er nu weer in de zorg verminderd wordt – de sector van rollators, steunkousen en scootmobiels waar populistische partijen goed raad mee weten. Omdat de PVV zich als gedoogpartner heeft gecommitteerd aan het verbeteren van de overheidsfinanciën met 18 miljard euro zal zij drastische ingrepen in de zorg moeten verdedigen. De gezondheid van het volk is de politieke achilleshiel van kabinet-Rutte.