De voedselcrisis in kaart gebracht

In this picture taken May 10, 2011, malnourished brothers David Paul, left, and Jameson, ages 4 and 6, stand outside their mud-walled home in the rural Kenscoff area. Haiti has long struggled with malnutrition, which UNICEF says is responsible for about 60 percent of all deaths in people under 18 in the country. The exact number of malnourished kids in Haiti is unknown, but health workers believe there are thousands of children just like the starving brothers, mostly in hard-to-reach rural areas, slowly suffering out of sight of the massive humanitarian effort in the capital. (AP Photo/Dieu Nalio Chery) Twee ondervoede broertjes, David (4, links) en Jameson (6) in Kenscoff, Haïti. Foto AP / Dieu Nalio Chery

Onderzoekers zeggen te kunnen voorspellen waar de voedselcrisis het hardst zal toeslaan. In delen van Zuid-Azië en Afrika beneden de Sahara kan de gebrekkige voedselproductie niet meer worden aangepast aan het veranderende klimaat. Dat treft honderden miljoenen mensen.

Oxfam luidde afgelopen week al de noodklok over de sluimerende voedselcrisis. Volgens die organisatie zal de prijs van voedsel de komende twintig jaar verdubbelen. Die stijgende voedselprijzen, oneerlijke landverdeling en droogte bedreigen samen de progressie die de afgelopen tientallen jaren is geboekt in de strijd tegen honger.

De onderzoeksorganisatie Climate Change, Agriculture and Food Security (CCAFS) heeft nu in kaart gebracht waar de voedselcrisis het hardst zal toeslaan, in de hoop dat regeringen van de landen in die regio’s maatregelen gaan nemen.

Op deze kaart is te zien waar ter wereld de meeste ondervoede kinderen wonen. Bron ICGIAR / BBCOp deze kaart is te zien waar ter wereld de meeste ondervoede kinderen wonen. Bron ICGIAR / BBC

Het CCAFS legde twee soorten data bij elkaar, zo schrijft men bij de BBC. Ten eerste is gekeken naar de gebieden waar nu al te spreken is van een voedselcrisis, vooral rond de evenaar. Daar zijn grote delen van de populatie ondervoed en zeer afhankelijk van de lokale productie van voedsel, de zogenaamde ‘voedsel-onzekere gebieden’.

Daarnaast is gekeken welke van deze regio’s volgens het Klimaatbureau van de Verenigde Naties (IPCC) de grootste kans lopen op een verandering in temperatuur en neerslag. Door het over elkaar schuiven van deze resultaten zegt het onderzoeksteam goed te kunnen voorspellen in welke gebieden de crisis het zwaarst zal worden.

In een kliniek voor ondervoede kinderen in Morena, in Madhya Pradesh in het centrum van India. Foto AP / Mustafa QuraishiIn een kliniek voor ondervoede kinderen in Morena, in Madhya Pradesh in het centrum van India. Foto AP / Mustafa Quraishi

Tijd voor andere gewassen, maar dat kan niet overal

Uit die data blijkt dat de meeste landen in de tropen hun landbouwsystemen zullen moeten aanpassen. In bijvoorbeeld Zuid-Afrika, waar het volgens het IPCC steeds droger zal worden, moet worden overgestapt van maïs naar gewassen die beter gedijen met weinig neerslag. Maar in landen in West-Afrika als Niger, Burkina Faso en Mali, waar men nu al rekent op droogteresistente gewassen als sorgo (soms nog aangeduid met de beledigende naam kafferkoren) en gierst, heeft de landbouwsector maar weinig mogelijkheden om over te schakelen op iets anders.

“West-Afrika is het meest problematisch. Zij zijn al afhankelijk van sorgo en gierst. In veel Afrikaanse regio’s is echt een revolutie in landbouwsystemen nodig.” - Bruce Campbell, directeur van het CCAFS tegen de BBC

Op deze kaart is het gemiddelde aantal keren per jaar dat droogte voorkomt per jaar aangegeven, per pixel (van 1974 tot 2004). Bron CCAFSOp deze kaart is het gemiddelde aantal keren per jaar dat droogte voorkomt per jaar aangegeven, per pixel (van 1974 tot 2004). Bron CCAFS

Tijd om in te grijpen, maar gebeurt dat?

Of regeringen die wel kunnen ingrijpen dat ook daadwerkelijk zullen doen is de vraag. NRC’s Paul Luttikhuis schrijft op zijn Klimaatblog dat de voedselketen duidelijk zwakke schakels heeft, omdat er wereldwijd genoeg eten is voor iedereen, maar toch één op de zeven mensen honger lijdt. Zo wordt 40 procent van de maïsoogst in de Verenigde Staten gebruikt als grondstof van benzine, in plaats van menselijke consumptie. De keten van oorzaken en gevolgen zit volgens hem ‘vol perversiteiten’, en biedt allerlei kansen op foute beslissingen.

“Zo is het verstandig om het inzetten van biobrandstoffen in de strijd tegen klimaatverandering nog eens te heroverwegen. Ook pakt het beleid van individuele landen, vooral uit China en het Midden-Oosten om elders landbouwgrond te ‘leasen’ misschien voor die landen zelf niet slecht uit, maar werkt het in het geheel toch averechts.” - Paul Luttikhuis op Klimaatblog

Luttikhuis schrijft ook dat de verwevenheid van menselijk beleid (van handelspolitiek tot ontbossing) en natuurlijke veranderingen (droogte, erosie, opwarming) voorspellingen lastig maken. Volgens hem is de berekening van Oxfam dat de voedselprijzen zullen verdubbelen dan ook erg stellig.

Ook een professor van het Centrum voor Milieubeleid van de Imperial College in Londen curbs his enthousiasm. Tegen de BBC zegt hij dat het in kaart brengen van ‘crisisgevoelige’ gebieden door het CCAFS nuttig is, maar dat de connectie tussen veranderingen in het klimaat en de impact op oogsten nog niet duidelijk genoeg gelegd is. Dat maakt het ook erg moeilijk om aanpassingen te plannen. Zijn collega Gordon Conway zegt evengoed dat de nieuwe informatie ‘zeer alarmerend’ is en dat alle informatie die te verkrijgen is over het voedselprobleem zeer welkom is.

De zesjarige Jameson, ondervoed in Haïti. Foto AP / Dieu Nalio CheryDe zesjarige Jameson, ondervoed in Haïti. Foto AP / Dieu Nalio Chery

Lees het hele rapport van het CCAFS hier, in pdf.
Het laatste rapport van Oxfam, ‘Growing a better future’, is hier te lezen (pdf).