Camouflage die opvalt en beschermt

Het is eindelijk bewezen: dazzle camouflage werkt. En misschien in de moderne, snelle tijd zelfs iets beter dan een eeuw geleden.

Dazzle camouflage is een vorm van camouflage die niet op onzichtbaarheid is gericht: in de Eerste Wereldoorlog werden schepen wel beschilderd met een bizar patroon van strepen en blokken om het onderzeeboten moeilijker te maken hun afstand, koers of snelheid te schatten. Dan gingen de torpedo’s mooi de verkeerde kant op. Het was een praktische toepassing van het soort optische illusies dat de Duitse fysicus en fysioloog Von Helmholtz in de negentiende eeuw had beschreven: horizontaal en vertikaal gestreepte vierkanten lijken altijd van verschillend formaat, ook als ze precies even groot zijn.

Beweerd wordt dat het de schilder Norman Wilkinson is geweest die de maritieme toepassing bedacht (zie de wikipedia ‘dazzle camouflage’). Onafhankelijk van hem had de Amerikaanse amateurbioloog Abbott Thayer al rond 1900 beschreven hoe in de strijd tussen predator en prooi gebruik wordt gemaakt van vergelijkbare optische misleiding. Zie ook de zebra.

Of het zware schilderwerk aan de schepen ooit zin heeft gehad, stond niet vast. De Britse admiraliteit kon in 1918 in een afsluitende evaluatie niet tot een conclusie komen. Vergelijkbare toepassingen zijn er later nauwelijks meer geweest. Uit een experiment met een videospel waarin de spelers op een meer of minder gestreepte slang moesten jagen bleek geen duidelijk effect.

Deze week beschrijven onderzoekers uit Bristol in het tijdschrift PLoS ONE hoe zij twee groepen van 15 proefpersonen lieten kijken naar een computerscherm waarop objecten voorzien van dazzle camouflage voorbijtrokken. Het ging erom hun snelheid te schatten. Waren de objecten voorzien van zigzagstrepen of een dambordpatroon en bewogen ze snel, dan kwamen de proefpersonen stelselmatig verkeerd uit. Dus toch! De onderzoekers denken nu dat het zin heeft om voertuigen in oorlogsgebieden van dit patroon te voorzien, dan zijn ze minder makkelijk doelwit.