Zondebok bij de politiek, succesnummer bij NAVO

Generaal Pieter Cobelens is chef af. Zijn veiligheidsdienst was zondebok bij het helikopterfiasco in Libië. Van de successen hoor je nooit iets, zegt hij. Zijn MIVD behoort tot „de topvijf”.

Wanneer de eerste sigaar is opgerookt, komt er een plastic zak op tafel met een tiental duimdikke metalen kokertjes. Grote havanna’s, cadeau gekregen bij zijn afscheid als directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Pieter Cobelens kiest er een uit, snijdt er zorgvuldig een stukje af en houdt er een aansteker bij. „U heeft er toch geen bezwaar tegen dat ik rook in mijn eigen achtertuin?”

Tot vorige maand was generaal Pieter Cobelens (57) directeur van de inlichtingendienst MIVD, en al die tijd mocht hij geen interviews geven. Minister Hans Hillen (Defensie, CDA) heeft hem gevraagd om ook na zijn militaire pensionering te blijven zwijgen. Maar volgens Cobelens zou Defensie opener moeten zijn.

Cobelens vindt dat de buitenwacht geen goed beeld heeft van het werk van de MIVD. Na het helikopterfiasco in Libië werd de dienst in de hoek gezet door de ministers Hillen en Rosenthal (Buitenlandse Zaken, VVD). De MIVD beschikte niet over ‘eigen inlichtingen’, zeiden de ministers in de Tweede Kamer. De MIVD zou zelfs niet bereikbaar zijn geweest toen Hr. Ms. Tromp op zondagmiddag om informatie vroeg.

Ook de directeur zelf stond bloot aan kritiek. In De Telegraaf werd Cobelens steevast afgeschilderd als een dictatoriale bullebak met een te dure leaseauto. Naar aanleiding van de kritiek stelde een externe commissie vorig jaar echter vast dat verreweg de meeste geheimagenten tevreden zijn over de werksfeer bij de MIVD.

Inlichtingendiensten, zegt Cobelens, kunnen zich niet goed verdedigen in het openbaar. „Als wij ons werk goed doen, hoor je er niets over. Als het een keertje fout gaat, gooien ze een emmer shit over je heen.”

Laten we met een succes beginnen: de arrestatie van Mladic. Heeft de MIVD daarmee te maken gehad?

„Daar moet ik het zwijgen toe doen. Maar de Nederlandse regering is altijd consistent geweest: Mladic moest en zou naar Den Haag. Het zou gek zijn als de inlichtingendienst dan geen belangstelling zou hebben gehad voor heer Mladic.”

U was toch voor meer openheid?

„Ik kan niet inhoudelijk op operaties ingaan. Ik heb een wettelijke geheimhoudingsplicht. Maar ik kan wel proberen uit te leggen op welke manier inlichtingendiensten werken. Vroeger was het motto: zo geheim mogelijk. Ik zou daarvan willen maken: zo open als maar kan. Dat voorkomt dat journalisten onzin opschrijven over de MIVD. Dat ik mensen heb laten vermoorden in Afghanistan bijvoorbeeld.”

Dat gebeurt niet?

„We hebben geen 007’s in dienst en zeker geen agenten met een licence to kill.”

Navy Seals schoten Bin Laden dood. In Uruzgan waren Australische commando’s betrokken bij het elimineren van Talibaanleiders.

„De MIVD legt geen mensen om. Wij geven informatie aan militaire eenheden als ze die nodig hebben. Ik weet niet altijd wat er met die informatie gebeurt.”

Zijn Nederlandse eenheden ooit betrokken geweest bij eliminaties?

„Niet dat ik weet.”

Wat klopt er niet van het beeld dat wij hebben van de MIVD?

„Het werk van inlichtingendiensten is niet zo geheimzinnig als iedereen denkt. Wij zijn geen spionnen die zomaar huizen binnen gaan of je telefoon aftappen. Elke dienst, waar ook ter wereld, haalt 60 procent van zijn informatie uit open bronnen.”

Dat was precies het verwijt van minister Hillen. Dat u over Libië alleen informatie uit open bronnen had.

„Ik kan u niet precies vertellen wat we wisten. Ik kan u wél vertellen dat de MIVD 24 uur per dag, zeven dagen per week, beschikbaar is voor verzoeken om informatie. Alleen lopen er verschillende lijnen naar de dienst. Als je de verkeerde gebruikt, krijg je niet wat je nodig hebt.”

U bedoelt dat Defensie de MIVD niet had moeten mailen, maar bellen.

„Onder tijdsdruk worden fouten gemaakt. Als de minister in het midden wenst te laten waar de fout is gemaakt, dan is dat aan de minister.”

Maar de MIVD kreeg de zwartepiet.

„Een opgeklopt verhaal. De huidige minister heeft een tamelijk losse omgang met de Kamer, het parlement was daar geïrriteerd over.”

De minister had een zondebok nodig.

„Ik heb de minister ook horen zeggen dat de Defensiestaf waarschijnlijk dezelfde beslissing had genomen als de informatie wél beschikbaar was geweest. Ik denk dat dat heel dicht bij de waarheid is. Er is ook nog zoiets als domme pech.”

De krijgsmacht is in Uruzgan volwassen geworden, zeggen experts. Geldt dat ook voor de MIVD?

„Als je als krijgsmacht wilt meedoen in de Champions League, heb je ook een inlichtingenapparaat nodig dat op het hoogste niveau kan acteren. Ik denk dat wij nu tot de topvijf van inlichtingendiensten binnen de NAVO horen. Een van de grootste verdiensten is dat we erin zijn geslaagd effectief samen te werken met zusterdiensten, inlichtingendiensten zijn tegenover elkaar enorm bureaucratisch. Wij hebben een afgeschermd ict-systeem ontwikkeld waardoor we snel informatie konden uitwisselen met onze partners in Zuid-Afghanistan. Dat heeft veel levens gered, want twee weten meer dan één.”

Inloggen op een computersysteem klinkt niet echt spannend.

„Vergis u niet. Uruzgan was een ingewikkelde operatie. Mijn mensen deden gevaarlijke dingen. Ze woonden niet in gepantserde containers, reden niet in pantserwagens en waren niet zwaar bewapend. Maar ze gingen wel elke dag de poort uit om te praten met hun informanten. Het zijn heel slimme mensen, die groot gevaar trotseren.”

Welke les kunnen we trekken uit de arrestatie van Mladic?

„Onvindbare mensen zijn óf dood óf ze worden afgeschermd door anderen. Maar uiteindelijk is er altijd wel iemand die doorslaat. Omdat hij genoeg van je heeft, omdat hij geld wil. Je wordt altijd gevonden.”