‘Vrouwen zijn prinsesjes. Die horen niet achter het stuur’

Moslima achter het stuur. Foto: Biyokulule.com

Elk scheef parkeerpaaltje is een argument tegen vrouwen achter het stuur. Maar nu er eindelijk eens echt gedebatteerd wordt over hun deelname aan het verkeer, hoor je daar niemand over. Saoedische voorstanders van het rijverbod voor vrouwen betogen liever dat mannen zich niet kunnen beheersen als ze naast een vrouw voor het stoplicht staan.

Manal al-Sharif, een 32-jarige alleenstaande moeder, is verantwoordelijk voor het aanzetten tot publiek debat hierover. ‘Aanzetten tot publiek debat’ luidt tevens het secondaire deel van de aanklacht tegen haar. De primaire tenlastelegging heeft te maken met haar illegale ommetjes. Tot twee keer toe werd ze aangehouden. Maandag is ze, na tien dagen gevangenschap, vrijgelaten.

Dat Al-Sharif met het filmen van een ritje (na haar eerste aanhouding publiceerde ze het op YouTube) de protestbeweging Women2Drive initieerde, steekt de autoriteiten nog het meest. Op 17 juni is er zelfs een actie waarbij zoveel mogelijk vrouwen uit protest het stuurwiel overnemen. Ondertussen wordt er uit haar naam campagne gevoerd op Facebook.

Ieders dochter en zuster
Om dat soort ongehoorzaamheden de kop in te drukken, werd Al-Sharif gedwongen een publieke verklaring af te leggen. “Of vrouwen mogen rijden of niet, is aan onze Leider. In zijn discretie om de voors en tegens af te wegen, heb ik het volledige vertrouwen. In zijn besluit zal hij rekening houden met de belangen van de mensen, de wil van Allah en onze Goddelijke Wet.”

De goede verstaander kan hieruit opmaken dat het regime overweegt het rijverbod te herzien. Een kwestie die overigens al in 1990 op de publieke agenda staat, het jaar dat vrouwen uit protest met een heel konvooi door de hoofdstad Riyad reden. Sindsdien is het een terugkerend onderwerp van discussie, maar nooit zo hevig en openlijk als nu met de overtreding van Al-Sharif. “Ik sta het niet toe dat mensen namens mij spreken”, besluit ze haar ingefluisterde verklaring. “Ongeacht hun persoonlijke agenda.” De ironie wil dat Manal al-Sharif als “ieders zuster en dochter” nu namens koning Abdoellah spreekt.

De voordelen van niet mogen rijden
Het tijdschrift Foreign Policy maakte een rondgang langs Saoedische kranten met een Engelstalige editie. Verwacht daarin geen uitwisseling van voors en tegens. De teneur is dat de autoriteiten luisteren naar de wil van het volk en dat het volk het wel best vindt dat vrouwen niet achter het stuur kruipen. Alom wordt geklaagd dat de actievoerders dit incident aangrijpen als opstapje naar democratie.

Saoedi-Arabië heeft 740.000 chauffeurs. Zij vervoeren vrouwen van bijna alle rangen en standen. Dat vrouwen daar tegen betaling gebruik van mogen maken is een voorrecht, lezen we in Arab News. “Ik voel me als een prinses”, zegt studente Shahad Ibrahimm in de staatskrant. “Mijn chauffeur neemt me zonder te klagen overal naar toe.” Zaina Al-Salem, een 29-jarige werkneemster van een bank, beaamt dat. “Als wij naar het winkelcentrum of ziekenhuis gaan, worden we bij de hoofdingang afgezet. We hoeven ons niet te herinneren waar de auto geparkeerd staat.”

Bijna het gevaarlijkste verkeer ter wereld
Ook huisvrouw Layla Murad moet niets van het protest hebben. “Wij klagen altijd dat Saoedische mannen gevaarlijk rijden, maar wat maakt ons beter dan hen? Als wij de weg op gaan hebben we helemaal geen ervaring.” Bovendien zitten de straten vol gaten en zijn ze hobbelig, argumenteert Murad. “De meeste vrouwen zullen er niet mee overweg kunnen.” Saoedische mannen trouwens ook niet. In 2007 kwamen er 6.000 mensen om bij verkeersongevallen, blijkt uit cijfers van het Saoedische ministerie van Verkeer. Dat zijn 21 op de 100.000 mensen. Bijna nergens op de wereld is het verkeer zo gevaarlijk, aldus persbureau AP. Een overheidsstudie wees uit dat leraressen, die zich veelal in groepen laten vervoeren in oude busjes, 50 procent meer risico op een ongeluk lopen dan de gemiddelde Saoediër .

Hala Bukhary, een 32-jarige docente, vreest echter de dag dat ze zelf moet rijden. Nu baalt ze al van het verkeer, omdat deelnemers haar regelmatig seksueel intimideren. “Ik moest daarom achter getint glas”, zegt ze tegen Arab News. De intimidaties zullen erger worden als vrouwen mogen rijden, voorspelt ook sjeik Abd-al-Rahman al-Barrak. In het verkeer kan het namelijk zomaar voorkomen dat een vrouwelijke bestuurder naast een mannelijke automobilist stil komt te staan, argumenteert de fundamentalistische geestelijke. “Een groot kwaad”, aldus zijn interpretatie van de islam op de overheidssite Elaph.com.

Bleef het maar bij hinderlijk gefluit: op Facebook hebben fundamentalisten de waarschuwing geuit dat vrouwen op 17 juni, tijdens hun protestrit, uit de auto geslagen zullen worden (de pagina is niet meer online). En wat de sjeik betreft verdienen vrouwen die zich niet houden aan de scheiding der seksen de doodstraf. De steun voor het rijverbod ligt in de gewoonten en tradities van het land, propageert het toneelstuk ‘Profit becomes a loss’ (voordeel wordt verlies), dat momenteel in Riyad draait.

Bevolking is er nog niet klaar voor
Het invloedrijke dagblad Asharq Alawsat verwoordt het standpunt van koning Abdullah: het rijverbod is niet zozeer een religieuze kwestie, als wel een sociale. Hoofdredacteur Tariq Alhomayed vindt dat Manal al-Sharif “niet verstandig” gehandeld heeft met haar publieke protest. De weg naar een eventuele opheffing van het verbod moet volgens hem een “natuurlijke” zijn: als de samenleving klaar is voor gelijke rechten, zal de koning heus luisteren. Wel pleit Alhomayed voor het “formeren van een commissie die de problematiek gaat bestuderen”. Zelf voorziet hij al logistieke problemen, omdat het wegennet de extra auto’s misschien niet aankan.

Abdul Rahman Al-Rashed, de voormalige hoofdredacteur en houder van een graad in massacommunicatie, laakt vooral de verwijzing naar Rosa Parks: de Afro-Amerikaanse burgerrechtenactiviste die in 1955 weigerde haar zitplaats in de bus af te staan aan een blanke passagier. “De vrouw werd gearresteerd en in de bussen bleven mannen en vrouwen nog lange tijd gescheiden”, aldus Al-Rashed. De discriminerende wetten werden volgens hem pas afgeschaft toen de publieke opinie kantelde. En dat zal in Saoedi-Arabië niet snel gebeuren, voorspelt hij.

Gemixt verkeer mogelijk veiliger
Mocht het verbod toch opgeheven worden, dan is het volgens hoofdredacteur Alhomayed van belang dat er een strenge verkeerswet tegen seksuele intimidatie en beledigingen komt. Maar intimidatie was nu juist de reden dat Manal al-Sharif zelf wilde rijden. Het lukte haar namelijk niet altijd om een chauffeur te regelen. Ook daags voor haar arrestatie. “Ik liep een half uur over straat, op zoek naar een taxi. Door iedere automobilist die mij passeerde werd ik lastiggevallen.” De woede daarover bracht haar tot het grijpen van het stuurwiel.

Saoedi-Arabië is het enige land in de wereld dat vrouwen verbiedt motorvoertuigen te besturen. Tegelijkertijd kent Saoedi-Arabië bijna het hoogste aantal verkeersslachtoffers per jaar. Misschien een relevante vraag voor de onderzoekscommissie van de koning. Zit er een verband tussen deze twee feiten? Het zou bijvoorbeeld zo maar kunnen dat vrouwen minder agressief rijden, wat weer pleit voor hun deelname aan het verkeer.