Nationale identiteit paviljoens ondermijnd

In veel paviljoens op de Biënnale van Venetië zijn de exposities opvallend politiek geëngageerd. Denemarken breekt totaal met het idee van een nationale presentatie en brengt een internationale groep kunstenaars.

Niet alleen in het Nederlands paviljoen wordt een link gelegd met de actuele politieke situatie. Ook veel andere landen zijn de presentaties opvallend politiek geëngageerd. Het meest spectaculair is wel de presentatie van het Puerto Ricaanse duo Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla in het paviljoen van de Verenigde Staten. Daar ligt voor de ingang een echte tank op zijn kop. Op gezette tijden klinkt het oorverdovende geratel van de rupsbanden over het biënnaleterrein. Bovenop de tank blijkt een loopband geïnstalleerd waar een atleet, hoog boven het publiek, al joggend zijn meters aflegt. In het paviljoen zelf doen gymnasiasten uit het nationale team van de VS hun acrobatische kunstjes op de businessclassstoelen van Delta airlines – een bizarre mix van nationale identiteit, kunst, sport en oorlog.

In het Deense paviljoen wordt het idee van een nationale landenpresentatie volledig overboord gegooid. Daar is een groepstentoonstelling te zien met onder meer Chinese, Iraanse, Nederlandse en Amerikaanse kunstenaars. Meest opvallende bijdrage is die van de Duitse kunstenaar Thomas Kilpper, die in de houten vloer van het paviljoen portretten van politici kerfde onder het motto ‘How to get rid of them’. Tussen de 33 hoofden herken je direct de portretten van Mark Rutte en Geert Wilders, die zich in het illustere gezelschap van onder meer Berlusconi, Mussolini en De Wever bevinden.

Nu al dé hit op de biënnale is de installatie van Mike Nelson in het Britse paviljoen. Hij leidt de toeschouwer door een doolhof van stoffige kelders, benauwde zolders en grof gemetselde kamertjes – het soort schuilplaats of bunker waarin massamoordenaars zich plachten te verstoppen. De enge insecten die er rondlopen zijn echt. De onderaardse tocht eindigt op een naargeestige binnenplaats middenin het paviljoen, waarvoor Nelson het complete dak van het paviljoen sloopte. Onvergetelijk.