Misschien wel het laatste interview met schrijver Hans Keilson (101)

De Duits-Nederlandse schrijver Hans Keilson (1909), gefotografeerd in 2009. Foto NRC/Vincent Mentzel

Gisteravond werd bekend dat de 101-jarige Hans Keilson is overleden. Precies een week geleden plaatste De Groene Amsterdammer misschien wel het laatste interview met de schrijver en psychiater.

Twee jonge journalisten, Daan Heerma van Voss en Daniël van der Meer -samen nog niet eens de helft van de leeftijd van Keilson -, kregen de kans om hem te interviewen. Ze hadden eind april twee gesprekken met hem van in totaal zo’n drie uur in zijn woonplaats Bussum.

En het werd een bijzonder interview. Over de Tweede Wereldoorlog. Over het wonen in Nederland. Keilsons diepe liefde voor muziek, zijn plotseling roem als schrijver en het omgaan met trauma’s. “Dit is geen dagelijks gebeuren, wat ik u vertel. Begrijpt u dat wel? Hoe oud bent u eigenlijk?”

Keilson kwam in 2010 nadrukkelijk in de publiciteit nadat een boek van zijn hand, In de ban van de tegenstander, uit 1959 onder de aandacht kwam door een artikel in de New York Times. Over zijn plotseling roem als schrijver zei hij in het interview:

“Mijn Duitse uitgever belde me toen op en noemde het een wonder. Ik zei: geen wonder, maar geluk. Het is bijzonder dat ik mijn roem nog mag meemaken. Of, zoals Nederlanders zeggen: leuk. Ik ben nooit begonnen met schrijven om een lintje te krijgen of zoiets. En ik heb nooit de wereld willen redden. De wereld is niet te redden. In ieder geval niet door mij.”

Het interviewduo wist ook een vraag aan Keilson te stellen die hij nog niet eerder had gekregen, namelijk: ziet u uzelf als een getraumatiseerd mens? Keilson antwoordt (we citeren even volledig, voor een goede weergave van het antwoord):

“Heeft u lang over die vraag nagedacht?”
Hoezo?
“Omdat u de eerste bent die mij dat ooit heeft gevraagd. Die me dat durft te vragen, zonder te weten hoe ik zal reageren. Een heel heldere, maar moeilijke vraag.’ Keilson denkt lang na, legt zijn handen over elkaar. Zijn stem is zachter geworden, nog breekbaarder. “Ja”, zegt hij, het klink als een besluit. “Ja, ik ben getraumatiseerd. De dood van mijn ouders heb ik nog niet overwonnen. Verschrikkelijk. En mijn zus die me zei dat zij hen, als ze in Nederland was geweest, wel zou hebben gered. Heeft zij dan niet gezien hoe ik daaronder lijd? Echt leed, iedere dag nog, hoe heeft zij dat niet kunnen zien?” Hij zegt even niets. “Ja, in dat opzicht ben ik getraumatiseerd. En ik heb het haar nooit vergeven.”

Heerma van Voss en Van der Meer interviewden Keilson op 26 en 29 april. “Het zou me verbazen als het niet zijn laatste interview is geweest. Al vrij snel daarna is hij in het ziekenhuis beland”, zegt Heerma van Voss desgevraagd. Tijdens het interview vroeg Keilson of het duo iets dichterbij wilde gaan zitten.

“Ik zie niet goed meer. Als u honderd-en-één bent staat u voor hetzelfde probleem. Ik heb een trombose in mijn rechteroog. Hoe mooier het licht, hoe slechter het oog. Maar mijn arts vertelde me laatst dat er volgend jaar een medicijn uitkomt dat me kan helpen. Het zou zomaar kunnen dat ik dan nog leef.”

Lees het volledige interview met Hans Keilson op de website van De Groene Amsterdammer.