'Literatuur is het geheugen van de mensheid'

In 2005 bleef het stil na een pleidooi voor herwaardering van het werk van Hans Keilson. Na zijn honderdste verjaardag verscheen de ene lofzang na de andere.

„Zijn in 1980 vertaalde belangrijkste roman Der Tod des Widersachers is al lang niet meer verkrijgbaar. Tijd voor een herontdekking want Keilson is nog steeds actueel en zijn verzamelde werk bevat diverse onvergetelijke episoden.”

Wil Rouleaux, NRC Handelsblad, 21 oktober 2005

„Het is bijna onvoorstelbaar dat Keilson, die het nazisme aan den lijve heeft ondervonden en wiens ouders in Auschwitz zijn vermoord, in dit boek zo ver boven de materie staat dat hij uit de verschrikkingen van de Holocaust deze universele wijsheid weet te destilleren. Hij beseft zelf maar al te goed dat die de geschiedenis niet ongedaan kan maken, maar hij biedt ons wel een diep inzicht in het verband tussen onze angsten en de vijandbeelden die we erop nahouden.”

Alle Lansu, Het Parool, 3 februari 2010

„Voor drukke, gehaaste of snel afgeleide lezers die alleen maar tijd en energie hebben om een blik te werpen op de beginalinea van een recensie, zeg ik het maar zo snel en helder mogelijk. In de ban van de tegenstander en Komedie in mineur zijn meesterwerken en Hans Keilson is een genie. [...]

Zelden zijn zulke afschrikwekkende verhalen verteld met zo’n Met zulke wrange, onverwachte humor, en op zo’n zachte fluistertoon. Lees deze boeken en voeg hem, net als ik, toe aan de lijst waarop we, ieder voor onzelf, de grootste schrijvers van de wereld bijhouden.”

Francine Prose, New York Times, 8 augustus 2010

„De ontdekking van de eeuw”

De Pers, 27 augustus 2010

„Wat Keilson had meegemaakt, met hart en ziel, kwam in dit precies gecomponeerde boek terecht [Komedie in mineur] dat erin slaagt de tragedie van talloze anonieme slachtoffers te grijpen, parallel aan het groteske van het individuele tragische geval.”

Ulrich Weinzierl, Frankfurter Allgemeine Zeitung

„Het instorten van de oude maatschappelijke orde, de radicalisering van de met armoede bedreigde arbeiders, de zoektocht naar zondebokken en een verlosser – dat alles wordt op laconieke toon, maar met bijna pijnlijke precisie neergezet.” [over Das Leben geht weiter]

Die Zeit

Keilson schreef In de ban van de tegenstander met een strekking die nadrukkelijk uitstijgt boven de eigen ervaringen met nazi-Duitsland. [...] ‘Ik ben me ervan bewust’, schrijft hij aan het begin, ‘dat ik een heel oude waarheid verkondig als ik zeg dat er altijd vijanden en haters op aarde zullen blijven. Zij rekruteren zichzelf uit vroegere vrienden.’

Ranne Hovius, De Volkskrant, 18 september 2010

„In In de ban van de tegenstander komt Keilson dicht bij Hitler. ‘Ik heb in hem liefgehad wat ik in mijzelf niet kon vernietigen’, staat er. Een raadselachtige, misschien wel mystieke zin, die tegelijkertijd aangeeft wat Keilsons centrale gedachte is in dit boek. Vijandschap en vriendschap liggen in elkaars verlengde. Vijanden ‘rekruteren zichzelf uit vroegere vrienden’. Hij weet ‘dat er altijd vijanden en haters op aarde zullen blijven’. Daarom stelt hij zich ook niet ten doel de vijand te bestrijden, maar de dialectiek van de vijandschap te doorgronden. Hij begrijpt dat er tussen vijanden net als tussen geliefden altijd wederzijdse afhankelijkheid zal bestaan. Precies dat inzicht en de consequente uitwerking van die gedachte maken het boek zo krachtig en origineel [...] In een nawoord bij de herdruk van Das Leben geht weiter schrijft hij: ‘De literatuur is het geheugen van de mensheid.’ Misschien wel de belangrijkste verdediging van literatuur.”

Arnon Grunberg, NRC Handelsblad, 31 maart 2011

Van Hans Keilson zijn In de ban van de tegenstander, Komedie in mineur, Daar staat mijn huis en Het leven gaat verder in het Nederlands verkrijgbaar bij uitgeverij Van Gennep. Bij uitgeverij Fischer Verlage in Duitsland is het verzameld werk van Hans Keilson verschenen in twee banden.