Kleien, schaken, darten en gitaar spelen

In Scheveningen kunnen gevangenen met hun partners terecht in speciale kamers.

Als ze de liefde bedrijven wordt er niet gekeken. „Het is geen peepshow.”

Met de komst van de van oorlogsmisdaden verdachte Bosnisch-Servische ex-generaal Ratko Mladic telt het cellenblok van de Verenigde Naties (VN) in de strafgevangenis van Scheveningen nu 37 gevangenen.

Het is een Huis van Bewaring, want na hun veroordeling door het Joegoslaviëtribunaal zitten de veroordeelden hun straf uit in een buitenlandse gevangenis. In Scheveningen gelden de regels van de VN.

Het zijn geen „doorsnee misdadigers”, zei voormalig gevangenisdirecteur Tim McFadden een paar jaar geleden in een interview met NRC Handelsblad. „Het zijn vaak mannen van middelbare leeftijd met een respectabele functie in het leger of bij de overheid.” De meesten zitten jarenlang vast voordat hun proces begint en de rechtszaken duren lang. In die tijd wil McFadden hun „een menswaardig bestaan” geven en „een kwalitatief goed leven”.

Het VN-cellenblok bestaat uit een aantal verdiepingen met cellen op iedere afdeling. De gevangenen hebben een cel van vijftien vierkante meter met bed, bureau, kledingkast, douche, wc, wasbak, koffiezetapparaat, radio en tv. Gemiddeld brengen ze twaalf uur per dag door in hun cel. Om zeven uur – in het weekend om negen uur – gaat de celdeur open en krijgen de gevangenen hun ontbijt, daarna kunnen ze vrij rondlopen op hun afdeling. Rond het middaguur moeten ze weer terug naar hun cel, voor een wisseling van de wacht en de lunchpauze van de VN-bewakers.

Wanneer een verdachte niet in de rechtszaal zit aan het Churchillplein in Den Haag, bereidt hij zich in Scheveningen voor op het proces, heeft overleg met zijn advocaat of neemt deel aan cursussen – vooral Engels en computercursussen zijn populair. Hij kan zijn tijd doorbrengen in de cel of in gemeenschappelijke ruimten. Er is een zaal waar de gedetineerden kunnen tennissen, voetballen en volleyballen. Ze kunnen schilderen, kleien, schaken, darten en koken. En ze maken muziek, er staat een piano en er zijn gitaren en accordeons.

In de VN-eenheid is een biblioteek, er zijn internationale kranten en de gevangen hebben toegang tot internet. Gevangenen mogen een kanarie houden als ze dat willen. Per dag mogen ze een uur met hun afdeling in de buitenlucht op de binnenplaats wandelen. De gevangenen kunnen altijd een dominee, priester of imam bezoeken. Er worden religieuze bijeenkomsten en feesten georganiseerd.

Familieleden hoeven zich niet strikt aan de bezoektijden te houden. En voor gevangen die hun vrouw of vriendin op bezoek krijgen zijn er speciale kamers met bedden. Bewakers kunnen door een glazen wand zien wat er in die kamers gebeurt. „maar als gevangenen de liefde bedrijven, wordt er niet gekeken”, aldus McFadden. „Het is geen peepshow.”

De gezondheid van de gevangen wordt streng gecontroleerd. Bij aankomst wordt een medisch onderzoek gedaan. De gegevens hiervan zijn vertrouwelijk, maar de rechters kunnen ze in het belang van de rechtszaak opvragen.

Dat zou het geval kunnen zijn bij het proces tegen de 69-jarige Ratko Mladic, want zijn advocaat Milos Saljic heeft gezegd dat zijn cliënt te zwak is om terecht te staan. De rechtbank in Belgrado vonniste dat Mladic fit genoeg is om uit te leveren aan het VN-hof.

Volgens de statuten van het tribunaal moet de verdachte fysiek en psychisch gezond zijn om de rechtszaak te volgen. Bij verdachten met een zwakke gezondheid wordt het aantal zittingsdagen per week beperkt en ook het aantal uren per dag. Het uitgangspunt van het VN-hof is dat de verdachte tijdens het proces aanwezig is in de rechtszaal.

In het VN-cellencomplex komt twee keer per week een huisarts langs. Een keer per week een klinisch psycholoog. En vijf dagen per maand kunnen de gevangenen terecht bij een psychiater. De gevangenis ligt vlakbij het Bronovo ziekenhuis en daar worden de gedetineerden behandeld, indien nodig.

Bij de indeling van de cellen wordt geen onderscheid gemaakt tussen etniciteit of stand. „In de gevangenis hebben wij het nieuwe Bosnië gebouwd”, zei Mirjan Kupreskic, de Bosnische Kroaat die van 1997 tot 2001 in de VN-gevangenis verbleef. „Serviërs, Kroaten en moslims, we gingen allemaal goed met elkaar om. Er waren geen conflicten.” Bij de indeling wordt wel rekening gehouden met de verschillende rechtszaken, om informatie-uitwisseling te voorkomen kan het soms handig zijn om verdachten te scheiden.

De eerste gevangene in het VN-cellenblok was kampbewaker Dusko Tadic in april 1995. Sindsdien hebben er meer dan 160 personen vastgezeten.