Help uw medemens vaker, zegt het kabinet

Het kabinet wil flink bezuinigen op het persoonsgebonden budget (pgb), waarmee mensen zelf zorg kunnen inkopen. Er maken zoveel mensen gebruik van de regeling dat die onbetaalbaar dreigt te worden.

1 Waarom is het pgb ooit bedacht?

Het persoonsgebonden budget is geïntroduceerd door Erica Terpstra, toen zij voor de VVD staatssecretaris van Volksgezondheid was, halverwege de jaren 90. Terpstra wilde mensen met een beperking de mogelijkheid geven hun leven in te richten zoals zij dat zelf willen door ze geld te geven: een eigen budget. Die keuzevrijheid sloot goed aan bij het liberale gedachtegoed. Daarvoor waren hulpbehoevende mensen aangewezen op standaardzorg van reguliere zorginstellingen, die vaak niet bij hun behoefte aansloot. Inmiddels hebben circa 130.000 ouderen, gehandicapten en zieke mensen zoals psychiatrische patiënten een pgb. Over de exacte cijfers heerst enige onduidelijkheid. Met het pgb, gemiddeld 12.000 euro per persoon per jaar, kunnen mensen zelf zorg inkopen bij wie zij willen. Dat kunnen professionele zorgverleners zijn, maar ook kennissen, buren of familieleden. De zogeheten pgb-houders worden werkgever en moeten hun uitgaven aan de overheid verantwoorden.

2 Waarom wordt het pgb veranderd?

Het pgb is erg populair geworden: het gebruik ervan is de afgelopen jaren met meer dan 25 procent per jaar gegroeid. In 2010 gaf het ministerie van Volksgezondheid er 2,3 miljard euro aan uit. Het kabinet gaat de groep mensen die aanspraak kan maken op het pgb drastisch beperken. Binnen de volksverzekering AWBZ heeft het pgb een status aparte: het is een subsidieregeling, waardoor mensen elk jaar moeten hopen dat er weer geld voor hen beschikbaar is. De VVD heeft er de afgelopen jaren voor gepleit er een wettelijk recht van te maken, zodat mensen dat recht ook voor de rechter af kunnen dwingen. Aan die wettelijke verankering werkt het kabinet nu, volgens afspraken die in het regeerakkoord zijn gemaakt. Om kort te zeggen: de regeling wordt beter voor een veel beperktere groep.

3 Wat verandert er precies?

Het kabinet bespreekt vandaag het voorstel van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (Volksgezondheid, CDA) om 90 procent van de 130.000 mensen die nu geld krijgen om zelf zorg in te kopen, van het pgb uit te sluiten. De bezuinigingsplannen zullen de meest ingrijpende gevolgen hebben voor mensen die thuis wonen en verpleging, verzorging of begeleiding nodig hebben. Het kan gaan om zwaar gehandicapten, maar het betreft ook werkenden of scholieren, die hulp nodig hebben om hun dagelijkse activiteiten voort te kunnen zetten. Zonder persoonsgebonden budget zouden deze groepen geen passende zorg kunnen krijgen of ze zijn aangewezen op reguliere instellingen in de geestelijke gezondheidszorg of thuiszorg. Maar die zorg is 33 procent duurder.

Het kabinet wil dat meer mensen vrijwillig hulp gaan bieden aan hun medemens. Zieken en gehandicapten zullen een groter beroep moeten doen op mantelzorg van familie en naasten. Mensen die recht hebben op een verblijf in een gehandicapteninstelling of een woning voor hulpbehoevende ouderen, zouden hun pgb behouden.