Een pijnlijk compromis voor VVD en CDA

VVD en CDA waren altijd voorstander van het persoonsgebonden budget. De regeringspartijen hebben nu veel uit te leggen.

Dat Maria van der Hoeven, lange tijd minister voor het CDA, meteen op de bres is gesprongen voor het persoonsgebonden budget (pgb) tekent de gevoeligheid van de kabinetsplannen om fors te bezuinigen op zorg voor ouderen, zieken en gehandicapten.

Van der Hoeven heeft zelf een man met alzheimer. Hij heeft continu intensieve zorg nodig. Die zorg kan de oud-minister, tegenwoordig voorzitter van Alzheimer Nederland, haar man geven dankzij het pgb, zei zij deze week op tv. Ze hebben „een soort au pair voor volwassenen”, zoals ze het omschreef. Om dat te betalen gebruiken ze het pgb van Van der Hoevens man. Met zo’n zak geld kunnen hulpbehoevenden zelf zorg inkopen bij mensen die ze zelf uitkiezen.

De oud-minister reageerde op het uitgelekte kabinetsvoornemen om drastisch te besparen op het persoonsgebonden budget in de zorg. Nog maar 10 procent van de mensen die nu een persoonsgebonden budget hebben zou er straks nog aanspraak op kunnen maken. Daarmee zou ongeveer een miljard euro bespaard worden op een totaalbedrag van 2,7 miljard dat anno 2011 voor het pgb bestemd is. „Had ik zelf geen pgb gekregen, dan had ik geen minister kunnen zijn”, zei Van der Hoeven.

Het is de staatssecretaris van haar eigen CDA die deze pijnlijke maatregelen wil invoeren. Marlies Veldhuijzen van Zanten, de staatssecretaris van Volksgezondheid, zal niet alleen met een uiterst kritische oppositie te maken krijgen, maar ook met veel onvrede bij haar eigen achterban. Is het CDA in deze rechtse regeringscoalitie dan echt niet meer de partij die de allerzwaksten beschermt?, zullen de linkse oppositiepartijen haar voor de voeten werpen.

De relatief onervaren Veldhuijzen van Zanten heeft niet eerder zo’n politiek pikant en verstrekkend voorstel moeten verdedigen.

Maar ook de VVD heeft het nodige uit te leggen. Het persoonsgebonden budget is het kindje van de liberalen. VVD-staatssecretaris Erica Terpstra introduceerde het in 1996, juist omdat het zo goed aansloot bij het liberale gedachtegoed: individuele keuzevrijheid, zelfbeschikkingsrecht en geen collectieve, maar op maat gesneden zorg. Hoe kan het dat het kabinet-Rutte deze liberale regeling nu uitkleedt?

Critici zien er de hand van gedoogpartner PVV in. „Het kan niet anders dan dat dit een politieke deal met de PVV is”, zegt Aline Saers, directeur van Per Saldo, de belangenvereniging van mensen met een pgb. De partij van Wilders is altijd erg kritisch geweest over de mogelijkheden van fraude met het persoonsgebonden budget. Volgens de PVV geeft het ook te denken dat het pgb niet heeft geleid tot minder vraag naar reguliere zorg. Er kwamen malafide pgb-bemiddelingsbureaus in het nieuws. En onlangs bleek dat twee psychiaters de maatschappij op spectaculaire wijze voor tientallen miljoenen euro’s met het pgb hadden kunnen oplichten.

VVD, CDA en PVV proberen elkaar nu te vinden in een compromis dat de kosten en de fraudemogelijkheden aanzienlijk beperkt. Het pgb blijft bestaan voor een kleine groep ‘zware gevallen’. Het gaat om mensen die zelf zo weinig kunnen, dat ze eigenlijk in een zorginstelling thuishoren, maar met een pgb thuis kunnen blijven wonen. De rechten van de beperkte groep worden wettelijk verankerd, zodat de overheid de geldkraan voor hun pgb’s niet opeens kan dichtdraaien. Dat is een langgekoesterde wens van de VVD.

Het CDA bevordert met de ingrepen het beroep op vrijwilligers, iets waar deze partij ook al lang voor pleit. Familieleden, buren en kennissen zouden zich wat de christen-democraten betreft best wat vaker onbaatzuchtig voor hun medemens kunnen inspannen. En de PVV kan zeggen dat het geld straks alleen nog naar de echte rechthebbenden gaat.