Antonio Fazio zal zijn straf niet ontlopen

Het heeft zes jaar geduurd, maar de Italiaanse justitie heeft Antonio Fazio eindelijk zijn verdiende loon gegeven. De voormalige gouverneur van de Italiaanse centrale bank is veroordeeld tot vier jaar cel voor zijn rol in het manipuleren van een overnamestrijd in 2005. Die uitspraak lijkt er op te duiden dat de Italiaanse gerechtshoven de machtigen wel degelijk ter verantwoording kunnen roepen. Maar de langgerekte procesgang stelt velen in staat door de mazen van het net te glippen.

Fazio werd veroordeeld wegens zijn interventie in de strijd om de middelgrote Italiaanse bank Antonveneta. Hij wilde voorkomen dat die in handen zou vallen van de Nederlandse bank ABN Amro. Gezien door het prisma van de latere mondiale financiële crisis lijkt zijn misdrijf misschien betrekkelijk klein. Maar toch is het verbazingwekkend dat de persoon die ooit een van de meest vooraanstaande figuren in Italië was – en die voor het leven het ambt van gouverneur van de centrale bank mocht bekleden – achter de tralies zou kunnen belanden.

Niettemin is de procesgang gewoon te traag. Fazio zal niet onmiddellijk naar de gevangenis gaan, omdat veroordeelden op grond van het Italiaanse recht pas worden opgesloten als zij hun laatste beroepsmogelijkheid hebben uitgeput. Parmalat-oprichter Calisto Tanzi bleef op vrije voeten totdat het Italiaanse Hooggerechtshof hem eerder deze maand uiteindelijk veroordeelde wegens zijn rol in de ondergang van het zuivelconcern eind 2003.

De langgerekte procesgang heeft meerdere nadelen. In de eerste plaats kan de volkswoede erdoor wegebben. Veel Italianen herinneren zich Fazio en Parmalat waarschijnlijk nog steeds wel, maar veel ‘kleinere’ misdaden zullen worden vergeten.

In de tweede plaats kunnen degenen die worden aangeklaagd gewoon hun carrière voortzetten. Naar Cesare Geronzi is een onderzoek ingesteld wegens zijn rol in het faillissement van het voedselconcern Cirio, dat in 2003 ten onder ging. Maar die zwarte vlek heeft hem er niet van weerhouden president-commissaris te worden van de zakenbank Mediobanca en Italiës grootste verzekeraar Generali.

Hoewel Geronzi nu door Generali tot aftreden is gedwongen, had een sneller werkend justitieel systeem zijn schuld – of onschuld – veel eerder kunnen vaststellen.

Maar het grootste probleem met de Italiaanse aanpak is dat veel rechtszaken verjaren voordat ze tot een goed einde kunnen worden gebracht. Ieder modern rechtssysteem kent een verjaringswet. In Italië heeft deze vaak de machtigen bevoordeeld – vooral premier Silvio Berlusconi, die aan diverse rechtszaken is ontsnapt omdat de vermeende misdaden te lang geleden zijn begaan. De verjaringswet zal Fazio wellicht geen uitkomst bieden. Maar dan is hij de uitzondering die de regel bevestigt.

Peter Thal Larsen

Vertaling Menno Grootveld