Prikkeldraad, mes, Srebrenica!

Voor de betoging tegen de uitlevering van Mladic was gisteren weinig animo.

Het debat over de oorlogen in de jaren negentig wordt steeds rationeler gevoerd.

Mladic na arrestatie. Foto Reuters Bosnian Serb wartime general Ratko Mladic is seen in this handout photo taken in Belgrade May 26, 2011, and released to Reuters on May 28, 2011. Mladic is fit enough to face genocide charges in The Hague, a Belgrade court ruled on Friday after the Bosnian Serb wartime general's son said he appeared too frail after more than 15 years on the run. The court said Mladic, arrested on Thursday in a Serbian village, had until Monday to appeal against extradition to the international criminal tribunal in The Hague to be tried for a massacre in Srebrenica and the siege of Sarajevo during Bosnia's 1992-95 war. REUTERS/Press/Handout (SERBIA - Tags: CIVIL UNREST CRIME LAW POLITICS IMAGES OF THE DAY) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS
Mladic na arrestatie. Foto Reuters Bosnian Serb wartime general Ratko Mladic is seen in this handout photo taken in Belgrade May 26, 2011, and released to Reuters on May 28, 2011. Mladic is fit enough to face genocide charges in The Hague, a Belgrade court ruled on Friday after the Bosnian Serb wartime general's son said he appeared too frail after more than 15 years on the run. The court said Mladic, arrested on Thursday in a Serbian village, had until Monday to appeal against extradition to the international criminal tribunal in The Hague to be tried for a massacre in Srebrenica and the siege of Sarajevo during Bosnia's 1992-95 war. REUTERS/Press/Handout (SERBIA - Tags: CIVIL UNREST CRIME LAW POLITICS IMAGES OF THE DAY) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS REUTERS

De Mladic-buttons van vijftig cent lopen goed. De Bosnische Serviërs die uit Srebrenica zijn gekomen krijgen lang applaus, evenals de zoon van Mladic die de betogers toespreekt. President Boris Tadic wordt om de zoveel minuten uitgemaakt voor landverrader.

Nikola Kovacevic (22) is meegekomen met een vriend die als kind met zijn ouders uit Bosnië is gevlucht. „Ik wil chaos schoppen en onze helden steunen”, zegt de student rechten. Een kwartier later staat hij met twintig anderen bovenop een bushokje te deinzen, naast een man met een ontbloot bovenlijf en een groot gouden orthodox kruis aan een ketting. Als de speeches op het podium hem te lang duren start hij een spreekkoor: „Mes, prikkeldraad, Srebrenica!”

Daardoor lijkt de gisteren in Belgrado gehouden demonstratie tegen de uitlevering van de vorige week aangehouden Ratko Mladic voor de televisiecamera’s nog wel wat. Maar de opkomst van een paar duizend man is minimaal, geven zelfs deelnemers toe. Weinig mensen laten hun zonnige zondag verpesten door in een warme bus naar de hoofdstad te stappen om voor een man te klappen die ze weinig meer kan bieden.

Op deze demonstratie na, zijn de reacties op de arrestatie van Mladic in Servië gelaten. De tennisprestaties van Novak Djokovic, die gisteren in de vierde ronde van Roland Garros stond, maken meer emotie los. Bij het protest van de Servische Radicale Partij tegen de uitlevering van Radovan Karadzic in juli 2008 viel de opkomst ook al tegen, hoewel rellen na afloop de volkswoede toen groter deden lijken. Net als toen loeien ook nu tot laat in de avond de sirenes in de Servische hoofdstad.

Zestien jaar na het einde van de strijd in Bosnië hebben Serviërs andere zorgen. Een betoging in februari tegen de huidige regering, tegen corruptie, tegen privatiseringen en tegen werkloosheid trok wel honderdduizend deelnemers. Die werd georganiseerd door de Servische Progressieve Partij, die zich van de radicalen hebben afgesplitst en de groot-Servische gedachte hebben ingeruild voor een Europese koers.

Uit de lauwe reacties blijkt bovendien hoe het debat in Servië over de oorlogen in de jaren negentig geleidelijk rationaliseert. Jarenlang waren het alleen mensenrechtenactivisten en dappere journalisten die hun landgenoten op hun geweten aanspraken. Inmiddels doen ook regeringsleden dat, een belangrijk verschil.

Toen de publieke omroep RTS donderdag het nieuws bracht dat Mladic was gearresteerd, werd hij omschreven als een voortvluchtige verdachte van zware misdrijven, een last voor het land. Diezelfde avond werd een aangrijpende documentaire over Srebrenica uitgezonden. Nationalistische kranten zoals Kurir noemden Mladic en Karadzic een paar jaar geleden nog helden. Een bepaalde mate van verheerlijking is er nog altijd, maar nu wat subtieler. Mladic is ‘de meest gezochte’. Hij wordt gepresenteerd als een persoon waar iedere oudere Serviër zich mee kan identificeren, een man met vernauwde aderen en geldgebrek, een man die geniet van vers fruit van eigen bodem en de zelf gestookte brandewijn van zijn neef. De mannen die hem kwamen arresteren zou hij als een goed gastheer kaas en ham hebben aangeboden.

Nu Mladic is gepakt is het tijd dat „wij de gruweldaad onder ogen zien”, schrijft Nebosja Spaic, hoofdredacteur van het weekblad Nin, in het voorwoord van extra editie naar aanleiding van de arrestatie. „Achtduizend doden, dat is veertien kilometer lichamen. In onze naam.”

In de meeste vroegere deelrepublieken van voormalig Joegoslavië is een paar weken geleden een campagne van start gegaan voor het instellen van een waarheidscommissie. Tot nu toe heeft iedere deelrepubliek zijn eigen sterk gekleurde kijk op de recente geschiedenis. De organisatoren, een brede coalitie van burgerorganisaties, hebben zich tot doel gesteld 1 miljoen handtekeningen op te halen.

„Ik schaam me voor Srebrenica”, zegt Nada, een vrouw van een jaar of zestig, die in de jaren negentig tegen Milosevic demonstreerde en nu op een afstandje toekijkt. Af en toe schreeuwt ze opeens mee. Leve Servië! Het voelt vreselijk als voortdurend op je land gepikt wordt, legt ze uit met een vinger die in de lucht prikt. De geringe opkomst gisteravond wil niet zeggen dat Serviërs hun kijk op de oorlog in Bosnië en in Kroatië massaal hebben bijgesteld. Zelfs in de meest positieve peilingen staat minder dan de helft van de bevolking achter uitlevering van Mladic. Dat zegt meer over het gebrek aan vertrouwen in de internationale rechtsorde, dan over de populariteit van de ex-generaal.

Meer over Mladic, pagina 18 en 19