Grens bij Rafah was altijd open, maar bovengronds blijft het aanmodderen

Palestijnen in de wacht bij de paspoortcontrole in Rafah. Foto AP / Amr Nabil

“Deze stap”, zei de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken Nabil al-Arabi zaterdag, “zal een einde maken aan het Palestijnse lijden”. Dit weekend staken ongeveer vierhonderd Palestijnen bij Rafah de grens over van de Gazastrook naar Egypte. De wereldpers was gretig opgetrommeld door de Egyptische regering en Hamas. Via correspondent Guus Valk een aantal achtergronden van de opvallende gebeurtenis.

Wat is precies de status van Rafah als grens van Gaza?
Het is de zuidelijke grensovergang van de Gazastrook. De Israëlische en Egyptische blokkade heeft van Gaza een uitzichtloos en gedemoraliseerd gebied gemaakt. Een openluchtgevangenis, noemen Palestijnen het zelf. Wederopbouw na de door Israël begonnen oorlog van 2008 en 2009 is nooit echt op gang gekomen. De werkloosheid onder de bevolking bedraagt 40 procent.

Werd het de stormloop die vooraf door de Egyptenaren was voorspeld?
Bij lange na niet. Het einde van de blokkade van de Gazastrook, triomfantelijk aangekondigd door het Egyptische militaire bewind, heeft de eerste twee dagen niet voor veel grensverkeer gezorgd.

“Dat kan ook niet anders: reizigers zijn aan zoveel beperkingen gebonden, dat gemakkelijk reizen nog steeds niet mogelijk is.” - Guus Valk, NRC.

Hoe kan dat?
Egypte wil een zo groot mogelijke rol in het Midden-Oosten spelen, voor een zo laag mogelijke prijs. De autoriteiten hebben geen zin in een grote toestroom van Palestijnen. Ze zijn bang voor een groeiende invloed van de Moslimbroederschap of zelfs extremistischer moslims. Alleen kinderen, vrouwen en mannen die ouder zijn dan veertig mogen nu met een toeristenvisum een maand Egypte binnen. Palestijnen die daar niet onder vallen, moeten nog steeds een ingewikkelde aanvraag doen voor een speciaal visum.

Vanwaar de nieuwe rol van Egypte in het Midden-Oostenconflict?
De val van Mubarak heeft de Egyptische rol totaal veranderd. Het militaire bewind weet dat het steun wint onder de bevolking door zich af te zetten tegen Israël. Die steun is nodig want de ontevredenheid over het tempo waarin hervormd wordt, neemt toe.

En wat vindt Israël daarvan?
Dat zegt dat de opening van de grens in het voordeel is van Hamas en Israëls veiligheid bedreigt. Maar de grens blijft gesloten voor goederen. Gaza is voor de import van levensmiddelen, gas, kleding of bouwmateriaal afhankelijk van Israëlische grensovergangen.

“En van de vele honderden smokkeltunnels die, onder de grond bij Rafah, Gaza verbinden met Egypte. Het Egyptische leger stond de smokkelhandel, ook voor wapens, altijd toe. Ondergronds is de grens altijd open geweest. Boven de grond blijft het aanmodderen, als altijd.” Guus Valk, NRC.