Nederland amputeert defensie zonder acceptatie dwergstatus

De beelden uit 1995 van overste Karremans met de nu eindelijk opgepakte oorlogsmisdadiger Mladic pijnigen opnieuw de Nederlandse ziel. De ramp van Srebrenica was wellicht niet gebeurd als de enclave door Franse of Britse troepen was ‘bewaakt’. Misschien hadden zij wel gevochten. Hulptroepen van de Navo waren vast niet doof gebleven voor hun noodkreet. Maar

De beelden uit 1995 van overste Karremans met de nu eindelijk opgepakte oorlogsmisdadiger Mladic pijnigen opnieuw de Nederlandse ziel. De ramp van Srebrenica was wellicht niet gebeurd als de enclave door Franse of Britse troepen was ‘bewaakt’. Misschien hadden zij wel gevochten. Hulptroepen van de Navo waren vast niet doof gebleven voor hun noodkreet.

Maar het was een Nederlands bataljon. Men liet ons bungelen. En wij zijn van de afdeling goed gesprek. Het glas heffen met zo’n boef, die je ook nog uitscheldt voor slechte pianist, dat kan horen bij hogere diplomatie. Maar dat was bij ‘Srebrenica’ niet het geval. Ons moreel hoogstaande postmilitarisme bleek weinig meer dan een afritsbroek in camouflagedessin.

Zeven jaar na die ontluisterende episode trad het toenmalige kabinet-Kok II af, na een rapport van het Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) zonder schokkend nieuwe inzichten. Het was zo al erg genoeg. Daarom wilde Nederland met een stevige missie naar Uruzgan. Daarom liet Den Haag zich tot een verdubbeling van de afgesproken termijn verleiden, terwijl heel wat grotere bondgenoten minder deden. Wij moesten onszelf bewijzen dat we mannen waren.

Het leverde Nederland enig herstel van aanzien op. Bijvoorbeeld de klapstoel bij de G-20-conferenties. In de NAVO-raad kon premier Balkenende als vijfde het woord krijgen, na de grote jongens. Nederland is intussen weg uit Afghanistan, maar het karwei is niet af. Een beetje politie trainen in Kunduz maakt dat niet goed. G-20’s ontrollen zich weer zonder Nederland; Obama weet wat hij aan ons heeft. Als Mark Rutte bij de NAVO het woord krijgt, moet hij meer dan twintig sprekers voor laten gaan.

Deze week reden Oirschot, Havelte en ’t Harde naar Den Haag. Vijfduizend militairen marcheerden tot aan het Malieveld. Zij vroegen om waardering, en als het kan hun baan. Defensie schrapt er 12.000 van de 69.000. Hoewel direct belanghebbenden, zetten zij daarmee ook de bredere vraag op de agenda: welke rol wil Nederland in de wereld spelen? Defensie is landsverdediging maar ook politiek en economie. Het goed doen door goed te doen.

In die gedachte liet het vorige kabinet het ministerie van Defensie samen met andere ministeries vier beleidsvarianten uitwerken. Deze Verkenningen gingen van pure verdediging van het eigen erf tot en met ‘veelzijdig inzetbaar’ in de wereld. Die laatste optie wordt sinds de jaren negentig nagestreefd: de krijgsmacht omvormen tot een flexibel, zo nodig gewapend uitzendbureau voor vredesmissies.

In het regeer- en gedoogakkoord van driekwart jaar geleden is ook voor die taakstelling gekozen, maar sindsdien is beslist dat Defensie 1 miljard moet bezuinigen als bijdrage aan de financiële doelstellingen van het kabinet. Minister Hillen heeft de Kamer laten weten hoe dat zoal moet: behalve ruim één op de zes banen, moeten alle tanks en de Cougar-helikopters eruit, de meeste mijnenvegers en 19 van de 87 F-16’s, de trainingsmiddelen en -uren worden beperkt en hele legerplaatsen gaan misschien  dicht.

Daarbovenop moet Defensie ook nog extra bezuinigen om de budgetoverschrijdingen in de zorg te helpen opvangen. Hoe, dat wordt op Prinsjesdag bekend gemaakt.

De komende weken is het woord aan de Tweede Kamer. Zo hoort het ook. Hier worden fundamentele keuzes gemaakt, de tering wordt naar de nering gezet. Niets wijst er op dat het kabinet zal worden teruggefloten. Er is weinig opwinding in het land.

Boze VVD’ers bij Defensie stellen vast dat hun partij ook de bescherming van het defensiebudget in de uitverkoop heeft gedaan, mét meer zondagswinkelen en het afschaffen van het verbod op godslastering. In het verkiezingsprogramma stond: „De VVD wil de dalende lijn van de Defensiebegroting een halt toeroepen en draait de voorgenomen bezuinigingen op de krijgsmacht terug.” Het CDA was minder stellig, al moest „het bestaande ambitieniveau worden gehandhaafd”.

Geen van beide partijen is er in geslaagd deze programmapunten  te realiseren. In het regeerakkoord werd al meer bezuinigd op defensie (635 miljoen euro) dan volgens de toen recent gepubliceerde Defensie-Verkenningen mogelijk was als Nederland wilde vasthouden aan de ambitie van een ‘veelzijdig inzetbare’ krijgsmacht (max. 400 miljoen). Sindsdien wil het kabinet ruim 1 miljard  wegsnijden. En ook na zijn regeerperiode durft het kabinet geen stijging te voorspellen van de Nederlandse defensie-inspanning, die nu al aanzienlijk onder de NAVO-norm (2 procent van het bruto binnenlands product) ligt.

Het officiële ambitieniveau is niet verlaagd. Daar zal het de komende tijd over moeten gaan. A zeggen en B doen, daar trapt de buitenwereld niet in. Alleen wij zelf misschien. Heel behaaglijk, maar het zet weinig zoden aan de dijk. Meepraten met de groten vereist een lange broek. Zelfs het Zwitserse zakmes van de geüniformeerde ontwikkelingswerker moet tip-top in orde zijn.

Allerlei aangekondigde bezuinigingen zijn zuur voor de berijders, maar sinds de Russische tanks niet door hun APK zijn gekomen kunnen wij die ook wel weg doen. Wie goed kijkt naar de rest van de begroting en de geplande bezuinigingen ziet dat we – bij dit soort krimpende bereidheid ervoor te betalen – moeten kiezen: óf een flitsende JSF-luchtmacht óf internationale missies van enige betekenis. Allebei een beetje is twee keer niks. Binnen de  NAVO bestaat een overschot aan jachtvliegtuigen, dus die keus is niet eens zo moeilijk – even slikken en dan aan de slag.