Chimpanseegebaren

Twee jaar lang liep een Schotse onderzoeker in Oeganda op met een groep wilde chimpansees, die intussen al helemaal aan haar gewend is. Ze maakte video’s, en samen met anderen keek ze daar heel precies naar. En echt, die onderzoekers willen niet overdrijven, maar bij chimpansees bestaan toch zeker 66 verschillende gebaren. Tweemaal meer dan bekend.

De volwassen apen zijn het beste in duidelijke gebaren maken. Jonge chimpansees hebben wel een heleboel gebaren paraat, maar ze moeten nog uitzoeken welke het beste werken. Daarom proberen ze vaak maar van alles, wild door elkaar.

Toch maken jonge chimpansees één heel belangrijk gebaar al snel goed. Een maatje uitnodigen om te spelen? Een wapperbeweging met je hand, lekker losjes. En ja hoor, daar komt hij je al aanvallen, met een hijgend lachje.

Hoe kwamen de onderzoekers erachter wat de andere gebaren betekenen? Ze keken handig naar de bedoeling van de maker. Je ziet een moeder iets gebaren naar haar spelende chimpanseekind verderop. Een uitgestoken hand, een wat kantelende arm aan een draaiende schouder. Dat kind gaat tevreden met takjes zitten spelen. Betekent dat gebaar nou: ga jij eens lekker met takjes spelen? Nee, want de moeder maakt het opnieuw. Wat dwingender. Kind kijkt. Laat de takjes voor wat ze zijn. Hobbelt op vier handen naar zijn moeder en klimt via haar arm op haar rug. Samen vertrekken ze. ‘Kom, klim op mijn rug’, dus.

De onderzoekers kennen nog niet alle betekenissen. Dat komt nog, beloven ze. Als er tenminste chimpansees in het wild blijven bestaan, want er wordt in Afrika op ze gejaagd. Maar ze komen ook wel in strikken terecht die bedoeld zijn voor andere dieren. En kijk, nu is het fijn dat ze goed zijn in gebaren en lichaamstaal. Chimpansees omzeilen die strikken vaak heel handig: ze wijzen elkaar erop. Dat is nog eens een mooi gebaar. Hulde! Duim omhoog! Nee, dat laatste gebaar kennen chimpansees niet.

Frans van der Helm