Geen knuffel- boeren in Rundskop

De boeren uit Rundskop zijn eenzaam, hoekig en stil, maar ook gewiekste gangsters.

Het regiedebuut van Michaël R. Roskam over de Vlaamse hormonenmaffia.

Een Limburgse Martin Scorsese, zo werd Michaël R. Roskam in de Vlaamse pers onthaald. Een vergelijking die voor de hand ligt. Al riekt zijn debuutfilm Rundskop naar hooi, gier en natte velden, in dit zeer zelfbewuste regiedebuut neemt een noodlotsdrama het geleidelijk over van wat zich aanvankelijk als een modale thriller laat aanzien.

Rundskop wordt niet bevolkt door de knuffelboeren die we kennen uit Boer zoekt vrouw. Eenzaam, hoekig, stil: dat zijn ze. Maar ook hebzuchtige, gewiekste gangsters met losse handjes die hun runderen vol illegale groeihormonen pompen en geld verbrassen in zompige dorpsdiscotheken en bordelen. Rundskop baseert zich losjes op de affaire rond Karel van Noppen, de Vlaamse inspectiearts die optrad tegen illegale groeihormonen in de vetmesterij en in 1995 bij zijn woning werd doodgeschoten. Vier mannen kregen straffen van 25 jaar tot levenslang; het begrip ‘hormonenmaffia’ was geboren.

In dat exotisch misdaadmilieu ontrolt zich de tragedie van rundveehouder Jacky Vanmarsenille. Een malafide veearts wil dat hij in zee gaat met West-Vlaamse hormonenhandelaars. Jacky, nerveus door de recente moord op veearts Daems en verhoogde politieactiviteit, krijgt een paniekaanval als hij op een afspraak met zijn nieuwe zakenpartners een schim uit zijn verleden ontmoet, Diederik. Ze zijn verbonden door een gebeurtenis zo traumatisch dat iedereen er sindsdien liever over zweeg. Want zwijgen kunnen ze, die boeren. Al krijg je het dan later nog harder voor de kiezen.

Rundskop is rijk aan kleurrijke, goed gedefinieerde personages: de vettige bonhomie van Frank Lammers als sjoemelende veearts, de kribbige dreiging van Barbara Sarafian als vrouwelijke inspecteur die haar informanten routineus intimideert („Of wilde ge Mustafa van cel 12 in oewen kakker?”). Maar veehouder Jacky is de spil: een boze man die verslaafd is aan testosteron – hij injecteert zichzelf net zo vaak als zijn runderen. Een beest, tot we ontdekken hoe het noodlot hem tot frustratie en razernij veroordeelde. Was hij op die ene dag ergens anders geweest, dan had hij een ander leven, een ander karakter gehad. Daarover moeten we hier eveneens zwijgen: het volstaat te zeggen dat het beeld in Rundskop kantelt. De bruut blijkt een stakker, zijn agressie bij onschuldige situaties of opmerkingen begrijpelijk.

Met al dat opgefokte rundvee ligt de vergelijking met Scorseses Raging Bull voor de hand. Hoofdrolspeler Matthias Schoenaerts kweekte voor zijn rol van Jacky twintig kilo vet en spiermassa zoals Robert De Niro groeide en slonk tijdens de opnames van Scorseses boksfilm uit 1980. Schoenaerts imponeerde eerder als kraakpanddespoot Raven in My Queen Karo, wiens ideologie altijd in eigen voordeel uitvalt. Hier toont hij, zoals in Raging Bull, hoe agressie een man kan maken en breken. Maar voor Jacky bestaat geen verlossing van schaamte, onmacht en eenzaamheid. Zichzelf of zijn verslaving overwinnen is geen optie.

Roskam liet zijn cast zwoegen om zich obscure streektaal eigen te maken: zelf schat hij dat er naast Frans en algemeen beschaafd Vlaams in Rundskop drie Limburgse en twee West-Vlaamse dialecten hoorbaar zijn. Zo klinken volzinnen als „ik moe noe efkens oet mienen lul brullen” inderdaad erg sappig. Dergelijke couleur locale draagt bij aan de zeer authentieke sfeer, die Roskam als zoon van het Limburgse Sint-Truiden moet kennen. Een groezelige wereld is het, want Roskam schiet geen mooie plaatjes. Hij prefereert silhouetten in schemerkamers en horizonten die bijna doorbuigen onder loodzware wolkenluchten.

Rundskop toont weer eens dat je lokaal moet filmen om internationaal aan te spreken. Na de Waalse cinema – in Cannes weer flink in de prijzen gevallen dankzij de gebroeders Dardenne en Bouli Lanners – beleeft ook de Vlaamse cinema een kleine renaissance met filmmakers als Felix Van Groeningen, Dorothée Van Den Berghe en Koen Mortier. Niet met verfilmingen van middelmatige nationale bestsellers, episodes uit de vaderlandse geschiedenis, genrefilms over kosmopolitische mensen die glossy belicht de liefde bedrijven tussen Jan des Bouvrie-meubilair of kille kunstfilms over labiele vrouwen en hun abstracte onvermogen. Maar met rauwe verhalen over echte mensen, ferm in eigen klei geworteld. Zouden we in Nederland ook eens moeten proberen.

Rundskop.

Regie: Michaël R. Roskam. Met: Matthias Schoenaerts, Jeroen Perceval, Jeanne Dandoy. In: 17 bioscopen ****