Introduceer nepbehandelingen in reguliere gezondheidszorg

Aan de halfedelsteen Agaat worden genezende krachten toegedicht. Foto Adam Gault

Ben je ziek? Snoep dan eens wat suikerklontjes, brand wierrook, zwaai met knoflook en hang mineralen om je nek. Je zonder medische reden laten opereren wil ook weleens helpen. Vooral met New Age-muziek op de achtergrond.

Ga weg met die alternatieve onzin, zal de nuchtere patiënt denken. Maar daarmee onderschat hij de heilzame werking van zijn eigen verbeeldingskracht. Een effect waarover The Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge, een gerenommeerd en eeuwenoud artsengenootschap, deze maand een uitgebreide literatuurstudie publiceerde.

Kusje op zere knie
Sterker, het instituut breekt een lans voor het gebruik van rituelen en niet-medische supplementen in de reguliere gezondheidszorg. Dat klinkt zweverig, maar wie het brein beschouwt als wat het is - namelijk een psychobiologisch motortje - is er misschien toch voor te vangen. Neppillen verminderen bij sommige patiënten de symptomen van Parkinson. En depressieven die een suikerpil voor Prozac aanzien, voelen zich na enige tijd al een stuk gelukkiger. Bij pijnbestrijding was het al langer bekend dat een kusje op de zere knie wonderen doet.

En denk eens aan bidden tot God, de alternatieve geneeswijze pur sang. Als dat ritueel je een goed gemoed geeft, zetten je hersenen het wellicht om in lichamelijke kracht. In de vorm van dopamine-afscheiding, bijvoorbeeld. Het opperwezen bestaat als jij dat wil.

Inderdaad, we hebben het hier over placebo’s. Een begrip dat is afgeleid van het Latijnse werkwoord placere, wat to please betekent. In het Nederlands te vertalen als behagen of paaien. Een gebruik dat ouder is dan het eerste medicijn, waarschijnlijk vanwege de afwezigheid van medicijnen destijds.

Misleid de patiënt niet
Sinds de jaren vijftig wordt er serieus studie gedaan naar het heilzame effect van placebo’s. Fysische effecten, zoals de afscheiding van hormonen, zijn al bewezen. De vorm van de placebo speelt daarin een rol: een nepinjectie werkt beter dan een neppil en een neppil werkt beter dan een drankje. The Royal Society weet zelfs van een operatie aan een knie met artritis. Hoewel de chirurgen de oorzaak niet konden wegnemen, ervaarde de patiënt verlichting van de pijn. Hij was tenslotte geopereerd.

De entourage rondom het toedienen van een placebo, zoals een peptalk, een sfeervol licht of een aardig muziekje, stimuleert ook. Kortom, de placebo-behandeling moet overtuigend zijn, de patiënt beterschap beloven. Maar de bewuste toepassing ervan in medische omgevingen stuit op ernstige ethische bezwaren, betoogt The Royal Society. Juist daarom gaan alternatieve behandelaars en gediplomeerde artsen niet graag door één deur.

Zeker in Nederland, waar de zaak-Sylvia Millecam de discussie op scherp zette, is er een tamelijk strikte scheiding tussen het alternatieve en het medische. Medium Jomanda zou de tv-ster ervan weerhouden hebben een chemokuur te ondergaan. Daarbij is het voorschrijven van placebo’s een vorm van misleiding, die de relatie tussen patiënt en arts schaadt en zelfs juridische gevolgen kan hebben. Uit nieuw onderzoek blijkt echter dat placebo’s ook nog kunnen werken als de patiënt weet dat hij een neppil slikt.

Ondanks de ethische bezwaren pleit The Royal Society voor experimenten met placebo’s en riten in gewone ziekenhuizen. Uiteraard met instemming van de patiënten en niet als substituut voor medische behandelingen. Hiermee stuurt het instituut aan op de “ontwikkeling van een optimaal genezende omgeving”. En dat kan misschien geen kwaad, want vrolijk word je in ieder geval niet van groen behang, de geur van schoonmaakmiddel en piepende apparatuur.

Eerder in deze serie:
Speeddaten kan veel sneller, want romantiek is biochemie
Gedachte-experiment: zo schiep de mens zijn God