VVD en SGP: cruciaal voor elkaar

Godslastering, euthanasie, de koopzondag – hoe liberaal blijft de VVD als er steun van de SGP tegenover staat? Dat blijkt als na vandaag de machtsverhoudingen in de Eerste Kamer duidelijk zijn.

Den Haag : 23 mei 2011 Stembus in de plenaire zaal van het provinciehuis van Zuid Holland, vanmiddag kiezen de gedeputeerde de Eerste Kamer. foto © Roel Rozenburg
Den Haag : 23 mei 2011 Stembus in de plenaire zaal van het provinciehuis van Zuid Holland, vanmiddag kiezen de gedeputeerde de Eerste Kamer. foto © Roel Rozenburg

Sussende woorden van Eerste Kamervoorzitter René van der Linden. In de senaat, zo zei hij vanmorgen, spelen „partijpolitieke overwegingen” geen rol. Dat zou na de Eerste Kamerverkiezingen vandaag niet veranderen, dacht hij. En ook Mark Rutte maakte zich geen zorgen, zo zei hij zaterdag op het VVD-congres. Hij heeft er „vertrouwen in dat het goedkomt”.

De boodschap: hoe de senaat er na vandaag ook uitziet, voor het succes van het kabinet-Rutte zal het allemaal weinig uitmaken. Rutte herhaalt steeds dat hij van tevoren wist dat zijn minderheidskabinet zich extra moet inspannen om meerderheden te halen. Dit soort geruststellingen kunnen met een korrel zout worden genomen. Zodra de stem van een politicus cruciaal is, zal hij zijn macht gebruiken om meer binnen te halen. Dat geldt ook voor Eerste Kamerleden, die het toetsen van wetten op hun juridische consistentie echt niet als enige taak zien. In het recente verleden toonden senatoren al geregeld hun partijpolitieke kleur. Nieuwe fractievoorzitters als Marleen Barth (PvdA) en Roger van Boxtel (D66) zijn ervaren politici en bedreven in het zoveel mogelijk bereiken voor hun partij. Zij zullen, net als hun collega’s van andere oppositiepartijen, niet gemakkelijk kabinetsmaatregelen steunen.

Daarom is het voor dit kabinet van groot belang dat in de senaat een meerderheid de hoofdlijnen van het regeer- en gedoogakkoord steunt. Dat blijkt wel uit de verklaring van VVD-Statenleden dat zij overwogen om de anti-liberale, christen-fundamentalistische SGP met hun stem aan een restzetel te helpen. Toch iets wat je als VVD’er alleen in uiterste noodzaak doet.

Volgens de meeste voorspellingen zal de coalitie net geen meerderheid halen. Dus heeft Rutte de SGP nodig. Als de ‘coalitie-plus’, dus met de SGP, een meerderheid van 38 zetels heeft, zal Rutte tevreden zijn. Dan zal sprake zijn van, in zijn woorden, „een effectievere behandeling van de voorstellen van dit kabinet”.

De SGP heeft zich nooit een ‘oppositiepartij’ willen noemen. Ze is een ‘niet-regeringspartij’. De SGP wil wel graag het beleid „een zetje in de goede richting geven”, zo schreef Kees van der Staaij, de fractievoorzitter in de Tweede Kamer, vorige maand op zijn website. „Het zou ondankbaar zijn om niet onze zegeningen te tellen.”

Met het steunen van het belangrijkste doel van het kabinet – 18 miljard euro bezuinigen – heeft de SGP niet zoveel moeite, want daar stond de partij al achter. Alleen over het tempo van de bezuinigingen was er een verschil van mening. Daarom besloot het kabinet eerder om de SGP tegemoet te komen: een miljoenenkorting op het ‘passend onderwijs’ aan kinderen met leerproblemen werd een jaar uitgesteld.

Ook voor andere onderwerpen is de SGP cruciaal. Neem de voorstellen voor beperking van immigratie en asiel. Voor PVV-leider Wilders dé reden voor zijn gedoogsteun aan het kabinet. Die voorstellen zijn vergaand, volgens veel deskundigen zelfs over de rand van wat het Europees mensenrechtenverdrag toestaat. En ze zijn ook nog eens expliciet bedoeld, zegt Wilders, om moslimimmigranten de toegang te bemoeilijken. Voor veel partijen een onoverkomelijk bezwaar, zo niet voor de SGP, die eigenlijk vindt dat er voor andere religies dan de christelijke in Nederland geen plaats is. Zo staat in het Program van Beginselen: „Terwille van het behoud van land en volk heeft de overheid zich te keren tegen de anti-christelijke machten.”

En wat krijgt de SGP terug? De VVD heeft met het CDA de afspraak gemaakt niet met grootse plannen te komen op medisch-ethisch terrein. Regels voor abortus en euthanasie veranderen niet. De VVD trok de steun voor verruiming van koopzondag in, tot tevredenheid van de SGP. Minister Donner (Binnenlandse Zaken, CDA) maakte de SGP blij door zijn besluit om die partij voorlopig niet te dwingen vrouwen toe te laten, ondanks een dwingend arrest van de Hoge Raad.

Het heeft formeel allemaal niets te maken met de gedoogsteun van de SGP, net zomin als het intrekken van een handtekening van de VVD onder een voorstel om het verbod op godslastering te schrappen. Binnen liberale gelederen begint ergernis te ontstaan. De jongeren van de JOVD noemen het „onbegrijpelijk” dat de VVD godslastering voorlopig strafbaar wil houden. Martijn Jonk, de JOVD-voorzitter: „Er wordt gezegd dat er geen afspraken worden gemaakt, maar ondertussen gebeuren de vreemdste dingen”. Als de SGP na vandaag een cruciale zetel heeft, zal de liberaal dat nog wel eens vaker verzuchten.