Kinderen die met een bochtje denken

Minister Van Bijsterveldt komt met extra geld voor excellente leerlingen. Op zeventig scholen bestaan al Leonardo-klassen voor hoogbegaafde kinderen.

10-05-2011, Rijswijk. Daniel, van het Rijswijks Lyceum van de Leonardo-afdeling voor hoogbegaafde leerlingen. Foto Bas Czerwinski
10-05-2011, Rijswijk. Daniel, van het Rijswijks Lyceum van de Leonardo-afdeling voor hoogbegaafde leerlingen. Foto Bas Czerwinski

Vijftien ‘leootjes’ van 12, 13 jaar zitten voor hun laptop in het Rijswijks Lyceum. Ze lezen een krantenartikel over de vraag of we beter af zijn met Osama bin Laden dead or alive. Geef argumenten, zegt leraar Nederlands Frank Rouwendal, waarom het beter is dat Bin Laden niet voor een rechtbank is verschenen. „Omdat hij is opgegroeid in een land met een wankel rechtssysteem, dat door het Internationaal Strafhof in Den Haag niet wordt erkend”, zegt blozende Kevin Veerkamp, bril, rood haar. „Omdat terroristische groepen zouden kunnen proberen hem te bevrijden”, zegt Jelle van Lieshout, sproeten en blauwe ogen. „Hij zou aan een speciaal tribunaal worden overgedragen en dat is niet efficiënt genoeg”, zegt blonde Watze Snethlage. Inderdaad, zegt de leraar, dat kan weleens te lang gaan duren. Kijk naar het proces tegen Milosevic. „Maar het doel van het internationaal recht is: wat je ook gedaan hebt, je verdient een eerlijk proces.”

Het kabinet-Rutte wil uitblinkers in het onderwijs helpen en een einde maken aan de Nederlandse zesjescultuur. Vandaag heeft minister Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) plannen gepresenteerd om excellentie op scholen te stimuleren.

Dat klinkt de Leonardostichting – genoemd naar Leonardo da Vinci – als muziek in de oren. Sinds 2007 helpt de stichting, opgericht door het bevlogen schoolhoofd Jan Hendrickx, Leonardo-afdelingen voor hoogbegaafde leerlingen op te zetten. Inmiddels zijn er 62 op basisscholen (voor samen 3.000 kinderen) en acht op middelbare scholen (160 kinderen). Die klassen moeten uitdagender onderwijs brengen, met leraren die daarvoor extra zijn opgeleid.

Hoogbegaafdheid is overigens niet hetzelfde als excellentie. Hoogbegaafde leerlingen presteren vaak onder hun niveau, omdat ‘het systeem’ hen niet stimuleert. Hoogbegaafdheid is geen feestje, bevestigt Henk van Keulen, bij de Leonardostichting verantwoordelijk voor het middelbaar onderwijs. „Er is veel onbegrip. Veel docenten denken bijvoorbeeld: als ze zo hoogbegaafd zijn, waarom kunnen ze dan niet spellen? Omdat de kinderen voortdurend op de rem trappen, gaan ze onderpresteren. Ze hebben vaak lage Cito-scores. Dat leidt tot depressie. Slechts 16 procent van de hoogbegaafden gaat aan de universiteit studeren.”

Het Rijswijks Lyceum (mavo, havo, vwo) draait voor het tweede jaar met twee fulltime klassen voor hoogbegaafden. „Op de basisschool begreep niemand me”, zegt Watze Snethlage (13). „Ik ben twee keer van school gestuurd. Mijn laatste juf is overspannen van me geraakt. Ik was te druk. Hier gaat het veel beter. We hebben meer vrijheid en ik moet me inspannen. Vroeger deed ik alles slapend.”

Het Rijswijks Lyceum is een ‘zwarte’ school. Van de 840 leerlingen komt 90 procent uit de Haagse binnenstad. De 30 ‘leootjes’ zijn bijna allemaal wit. Geen probleem, zegt directeur Simone Bos. „De kinderen uit de bovenbouw vinden het eerder grappig. En de ouders van de witte kinderen reageren heel nuchter: deze school is een afspiegeling van de samenleving, zeggen ze. Ze zijn blij dat hun kinderen hier opbloeien.”

Zestien leraren van het lyceum gaven zich op voor cursussen om les te geven aan hoogbegaafden. „Leraren moeten accepteren dat sommige leerlingen slimmer zijn dan zij”, zegt Bos. Daar komt bij dat ze thuis vaak als prinsjes of prinsesjes worden behandeld. Dat maakt het ingewikkeld met hen om te gaan. Toch vinden de leraren de kinderen een verrijking van de school.

Wat doen de leerlingen zoal? Ze leren Chinees, of robotica. Ze maken films. Docenten moeten een extra laag in het onderwijs aanbrengen. „Je staat soms paf”, zegt Frank Rouwendal, projectleider van het Leonardo-onderwijs op het Rijswijks Lyceum. „Een jongen van 13 zei tegen mij: ik maak een film met vijf afsplitsingen van mezelf. Een meisje maakte een promotiefilmpje over de roman Nachttrein naar Lissabon van Pascal Mercier.”

Je kunt hier doorwerken in je eigen tempo, zegt Daniël Vlaardingerbroek (12). „Met Nederlands keken we naar een documentaire over een oorlog tussen Turken en Koerden. Dan moet je een speech schrijven uit naam van iemand die die veldslag heeft meegemaakt. Het is hier nooit saai.” Daniël wil neurochirurg worden. „Ik vind hersenen en zenuwen hartstikke fascinerend. Het lijkt me gewoon heel cool om medicijnen te studeren.”

De overheid staat positief tegenover Leonardo-onderwijs, maar heeft er niet veel zicht op. De schoolinspectie besteedt er geen bijzondere aandacht aan. Het valt onder de gewone verantwoordelijkheid van de school, die er zelf extra geld voor uittrekt. Ouders betalen op het Rijswijks Lyceum 350 euro per jaar voor het Leonardo-onderwijs, exclusief schoolreisjes en excursies. In de vierde klas van de middelbare school gaan de kinderen het gewone onderwijs in. Ze doen het reguliere eindexamen. Hoe dat uitpakt, is onbekend. Er zijn nog geen Leonardoleerlingen die eindexamen hebben gedaan.

„Hoogbegaafde kinderen denken met een bochtje”, zegt kunstdocent Dominique Rosdorff. „Je moet ze eerder afremmen dan sturen. Ze kunnen vaak niet kiezen.” Classicus Roland Louwerse vindt hun „prettige sociale onaangepastheid” het meest typerend. Maar luisteren kunnen ze niet, vooral de jongens, die veruit in de meerderheid zijn. „Het is een klas vol opperhoofden en zonder indiaantjes”, zegt Rosdorff.

Julia Mettler (12), een van de drie meisjes in de klas, werd op de lagere school gepest. „Ik kon niet lachen om de grapjes die ze maakten. Dus ging de leraar grapjes over mij maken. Dan ging ik maar stilletjes zitten werken.” Julia houdt van Chinese lettertekens. En van muziek en paarden. „Ik vind mezelf niet slimmer, maar wel anders. Hier hoef ik niet mee te lachen. Hier begrijpen ze me allemaal.”