Een lastig proces, zei de minister

De Jager wil dat De Nederlandsche Bank leert doorpakken en benoemt de man die hém aanstaat.

Nederland, Amsterdam , 21-10-2008 De Nederlandse Bank. DNB. De Nederlandsche Bank. Directiekamer. Foto Maarten Hartman
Nederland, Amsterdam , 21-10-2008 De Nederlandse Bank. DNB. De Nederlandsche Bank. Directiekamer. Foto Maarten Hartman Maarten Hartman

Geen Lex Hoogduin. Geen Kees van Dijkhuizen. Geen Jeroen Kremers. Geen Gerrit Zalm. Klaas Knot wordt de opvolger van Nout Wellink als president van De Nederlandsche Bank.

De 44-jarige Knot is een representant van een jongere generatie bankpresidenten. Half februari verraste bondskanselier Angela Merkel de wereld met de benoeming van de 42-jarige Jens Weidmann als president van de Bundesbank. Maar ja, wat is jong als de betrokken minister van Financiën, Jan Kees de Jager zelf nog maar 42 jaar is?

Aan de voordracht van Klaas Knot ging een tumultueuze periode vooraf omdat DNB en het kabinet tegenover elkaar kwamen te staan. „Een lastig proces”, zei minister De Jager van Financiën gisteren. De raad van commissarissen van de centrale bank had een voorkeur voor de huidige directeur Lex Hoogduin. Ook de meeste DNB-watchers noemden Hoogduin, die sinds twee jaar deel uitmaakt van de directie van DNB, de meest geschikte kandidaat. Niet alleen voerde hij bij de beleggingsgroep Robeco een succesvolle reorganisatie door, ook deed hij als naaste medewerker van Wim Duisenberg praktijkervaring op bij de Europese Centrale Bank in Frankfurt. En daar zien alle bankpresidenten elkaar twee keer per maand. Maar, zo was de aanhoudende vraag van Financiën, zou Hoogduin wel de gewenste cultuurverandering bij DNB kunnen doorvoeren?

Het antwoord was uiteindelijk ‘nee’. Het was geen toeval dat De Jager het woord ‘onthecht’ een aantal keren noemde. Onthecht van De Nederlandsche Bank die in tijden van crisis te weinig assertief was. Die ook aan gezag heeft ingeboet: Fortis bijna onderuit, ABN Amro genationaliseerd, ING tot twee keer toe geholpen, Icesave failliet, Aegon gesteund, SNS Reaal geholpen en DSB failliet.

Conclusie van de politiek: de toezichthouder moet meer doorpakken in tijden van crisis en mag – in de woorden van De Jager – „interventionistischer” worden. Niet voor niets krijgt de functie van directeur bankentoezicht – waartoe NIBC-zakenbankier en wiskundige Jan Sijbrand gisteren is benoemd – extra gewicht. Maar de president blijft het gezicht van de centrale bank.

Ook Knot heeft lange tijd bij de centrale bank gewerkt, maar er is een belangrijk verschil met Hoogduin. Knot heeft nooit in de directie gezeten en juist die bestuurslaag werd door de politiek als de rem op vernieuwing gezien. En anders dan bij Hoogduin waren alle partijen wel direct enthousiast toen de naam Knot viel. Bij Financiën en naar verluidt ook bij premier Mark Rutte bleven vraagtekens over Hoogduin bestaan. Niet over zijn capaciteiten als econoom, wel over zijn vernieuwingsdrang en zijn stevigheid als bestuurder. Lex Hoogduin heeft zijn conclusie getrokken en vertrekt („op zakelijke en persoonlijke gronden”, meldt het persbericht) nu tegelijk met Nout Wellink op 1 juli.

Is Knot de stevige bestuurder die voldoende vernieuwingsgezind is? De Jager is daarvan overtuigd. In het afgelopen jaar was hij als directeur financiële markten en namens het departement betrokken bij het plan van aanpak dat voor een nieuwe cultuur bij de toezichthouder moet zorgen. „Dat plan van aanpak is uitstekend. Dat zorgt voor een cultuurverandering. Maar dan moeten we ook iemand hebben dat daar echt mee aan de slag kan”, aldus de Jager.

De naam van Knot kwam boven nadat het overleg tussen Financiën en de commissarissen in een impasse was geraakt. De favoriet van DNB was in Den Haag afgeschoten, tegelijkertijd was de Haagse favoriet – oud-topambtenaar Kees van Dijkhuizen van zakenbank NIBC – voor de bank in Amsterdam niet acceptabel. Extra pijnlijk was dat alle namen eind april al op straat lagen. Een derde kandidaat, RBS-bankier en voormalig topambtenaar Jeroen Kremers, trok zich uit het pijnlijke proces terug.

Begin deze maand werd de draad weer opgepakt en deden nieuwe lijstjes met kandidaten de ronde. Ook topambtenaar Knot belandde op een lijstje en bleek vervolgens bij geen van de partijen op bezwaren te stuiten. Deze kandidaat had monetaire kennis en hij had, dankzij een kort verblijf bij het IMF, ook internationale ervaring. Bovendien was hij vernieuwingsgezind.

Blijft de vraag of Knot in staat is om volledig onafhankelijk te opereren. Tot en met 30 juni werkt hij onder De Jager. Zal hij dan op 1 juli een eigen koers kunnen varen en doof zijn voor hem onwelgevallige verzoeken van de politiek?

In elk geval heeft de nieuwe bankpresident voor het eerst sinds de benoeming van Marius Holtrop (1946-1967) heeft geen politieke kleur, geen „politieke affiliatie” zoals De Jager het uitdrukte.

Opvallend is dat politiek Den Haag bij de twee toezichthouders op de financiële sector – De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten – twee topambtenaren van Financiën heeft benoemd. Deze maand begon Ronald Gerritse als bestuursvoorzitter van de AFM. De topambtenaren weten vanuit Den Haag precies waar het toezicht op de financiële instellingen tekort is geschoten. Afscheid van het ancien regime.