DSK, binnenkort in de bioscoop?

Een financieel topman in de cel, een zwart kamermeisje als aangever, politieke complottheorieën en aanklagers met scoringsdrift. Dominique Strauss-Kahn overtreft met zijn publieke val de verfilmde bestseller The Bonfire of the Vanities uit 1987. “Iemand gaat hier een heel fantastisch boek van maken.”

Het verhaal rondom de inmiddels opgestapte IMF-topman, die verdacht wordt van poging tot verkrachting van een kamermeisje in New York, blijft zich ontwikkelen. ‘DSK’ gearresteerd, DSK voor de rechter, DSK in een beruchte gevangenis, veranderende alibi’s, het kamermeisje dat in een HIV-pension blijkt te wonen, beveiligingsbeelden… Zelden groeit een incident uit tot een mediahype van deze proporties. Vijf dagen lang domineert DSK al de voorpagina’s.

Vooral het decor maakt dit tot een ultiem drama. De dynamiek rond seksueel misbruik, Frans hedonisme, Amerikaans puriteinisme, een luxueuze suite, de Spartaanse cel, politieke opponenten die er garen bij spinnen. Bovendien raakt het gebeuren aan een explosieve twee-eenheid: macht en seks. De honger naar beiden illustreert DSK’s leven, als we de geruchten moeten geloven. Deze variëteit maakt dat schandaal- en kwaliteitspers hand in hand gaan. Het particuliere incident beïnvloedde DSK’s publieke functioneren, luidt de legitimatie van laatstgenoemde.

Vreugdevuur der ijdelheden
In het duiden trommelen journalisten alles en iedereen op. Biologen, psychologen, politicologen en economen, want DSK was opeens de belangrijkste financiële man ter wereld. De eurokoers leed onder het incident. Maar ook in de kunsten is een affaire als DSK niet nieuw. Media wereldwijd wijzen op gelijkenissen met Tom Wolfes verfilmde boek The Bonfire of the Vanities (Bantam Books, 1987), in het Nederlands: het vreugdevuur der ijdelheden.

http://www.youtube.com/watch?v=gSWY_mA1LPw

Hoofdpersoon is Sherman McCoy, een succesvolle beurshandelaar die zich in Manhattan ‘de meester van het universum’ waant. In luttele seconden neemt zijn carrière een drastische wending als hij met een maîtresse door de Bronx rijdt en vastloopt in een straatje met een wegversperring. Als McCoy uitstapt vermoedt hij een val van straatrovers. In de vlucht rijdt de maîtresse één van de mannen - een zwarte Amerikaan - dood. Daags na het incident komt McCoy als verdachte in beeld. In het mediacircus dingt justitie naar de gunst van de gewone belastingbetaler. Dat zal die arrogante Wall Street broker leren, jubelt het publiek. Met de neergang van McCoy, raakt de carrière van journalist Peter Fallow uit het slop. Zijn spitwerk levert hem de prestigieuze Pulitzer Prize op. Nu is hij, zoals hij zichzelf introduceert, “the man of the moment, the toast of the town“.

Over de rand stappen
De werkelijkheid waarin Strauss-Kahn zich bevindt is nog erger, schreef recensent Pieter Steinz gisteren in NRC Handelsblad. Sherman McCoy vreesde dat hij op Rikers Island – ook wel ‘graftombe’ genaamd - zijn vonnis moest afwachten, maar kreeg gelukkig een gewone politiecel toegewezen. Steinz: “DSK zit zijn voorarrest uit in het cellencomplex met ’s werelds grootste strafkolonie. In een eenpersoonscel, dat wel; maar, zoals de Amerikaanse schandaalpers likkebaardend meldt, met kalkoenburgers in plaats van kaviaar en water in plaats van dure Franse wijn.” Er is één vraag die overheerst, vervolgt Steinz. “Hoe kan een mens zich zó laten gaan? Is het dierlijk instinct dat door kortsluiting in het brein plotseling de overhand krijgt? Is het een gevoel van macht dat maakt dat je je onkwetsbaar voelt? Of moeten we het totale controleverlies van DSK zien in het licht van de plotseling opkomende neiging om iets te doen dat je leven in één klap kan vernietigen: als de metro het station binnenrijdt op de rails springen, staande op een hoge toren over de rand stappen, iemand die gebukt staat een duw geven.”

Het is een vraag waar iedereen een antwoord op kan formuleren. Psychologie van de koude grond misschien, maar daarom niet minder amusant als discussieonderwerp. Vooral omdat Strauss-Kahn op het eerste gezicht zo toerekeningsvatbaar lijkt. Domme mensen die domme dingen doen, boeien niet. In tegenstelling tot slimme mensen die domme dingen doen. Dat is opmerkelijk, het zet aan tot denken over de menselijke natuur.

Vijandig universum
Ook Toby Young, een Britse journalist die de New Yorkse aristocratie portretteerde in How to Lose Friends and Alienate People (Da Capo Press, 2003), is gegrepen door de overeenkomsten tussen Wolfes boek en DSK’s neergang. “McCoy bevindt zich plotseling in een vijandig universum waarin zijn status als Wall Street-lefgozer hem niet langer voordeel bezorgt, maar een grote last is. Slecht betaalde ambtenaren van justitie jagen op grote vissen, zegt zijn advocaat.” DSK is een nog grotere vis, schrijft Young in The Daily Telegraph. “Als ik nog in New York woonde, zou ik popelen om dit verhaal te verslaan. Iemand gaat hier een heel fantastisch boek van maken.”

Niet elke scheve schaats van een prominent garandeert journalistiek succes, weet journalist Tracy Weber. Zij publiceerde in 2003 over het seksueel intimiderende gedrag van Arnold Schwarzenegger, de voormalig gouverneur van Californië die deze week met het nieuws kwam over een buitenechtelijk kind. Op de dag van zijn verkiezing keerde de publieke opinie zich tegen Webers krant, The Los Angeles Times. “We werden gehekeld wegens het belasteren van Schwarzenegger. Tienduizenden lezers zegden hun abonnement op. Ik werd overspoeld met vervelende e-mails en telefoontjes. De vrouwen die ik had geïnterviewd werden weggezet als leugenaars die het om de roem te doen was.”

Mogelijk was het voor The Los Angeles Times anders gelopen als Schwarzenegger eerst was aangeklaagd en vernederd door justitie. Dan kunnen journalisten schieten voor open doel. Ieder gerucht is raak. Voor Strauss-Kahn is er geen weg terug. Hij is publiek bezit geworden.

‘DSK: de film’, kopt voormalig Europarlementariër Joost Lagendijk boven een column, waarin hij een Turkse opvolger voor de Fransman aanwijst. Hij vraagt zich af of de filmrechten reeds verkocht zijn. “Het heeft namelijk alle elementen van een bioscoopfilm: seks, macht, politiek en samenzweringstheorieën.”

Eerder in deze serie:
Niet de heksenjacht, maar dat Franse gejammer om DSK is pathetisch
Strauss-Kahn verdient deze barbaarse behandeling niet
Britse schandaalpers haalt gelijk over rug Dominique Strauss-Kahn
Strauss-Kahn en het kamermeisje dat de eurokoers deed dalen