Wikipedia!

Een litanie voor de encyclopedieverkoper. Geliefde broeders en zusters! Pak uw zakdoek. Tijd voor een in memoriam. Even staan we stil bij de encyclopedieverkoper, de ooit zo geziene gast aan de deur van elk gezin dat hogerop wilde, de man die de sleutel in handen had naar een betere wereld, vol kansen en carrièremogelijkheden, en

Een litanie voor de encyclopedieverkoper. Geliefde broeders en zusters! Pak uw zakdoek. Tijd voor een in memoriam. Even staan we stil bij de encyclopedieverkoper, de ooit zo geziene gast aan de deur van elk gezin dat hogerop wilde, de man die de sleutel in handen had naar een betere wereld, vol kansen en carrièremogelijkheden, en die zich nu stilletjes heeft geschaard in het rijtje lantaarnopsteker en zeppelinpiloot.

De encyclopedieverkoper en de jehovagetuige, dat waren de belletjestrekkers op leeftijd. Alleen de jehovagetuige is nog over. De wereld is onrechtvaardig.

De elektriciteit verdreef de gaslantaarn. De zeppelin bleek een doodlopend avontuur. Internet ontpopte zich als de moordenaar van de encyclopedie.

Ik zag een stapel Winkler Prins, geliefde broeders en zusters, bij een tweedehandsboekwinkel. Inclusief de jaarboeken toch snel zo’n vijfentwintig delen. De Winkler Prins leek een kop groter dan ik. De totaalprijs was vijfenzeventig euro. Een half jaar later stond de stapel er nog. Afgeprijsd tot vijftig euro.

Twee. Euro. Per. Deel.

Ik heb een Encyclopedia Brittanica gezien met een bordje: ‘Gratis mee te nemen.’ Dertig delen op bijbelpapier in synthetische buffelhuid. Een monument van kennis en ordening. In ruil voor wat zweetdruppels en de huur van een bakfiets.

De val van Icarus verliep niet schielijker.

Tot voor kort kostten encyclopedieën een fortuin, vooral voor degenen die nog hogerop moesten. Ze verschenen in afleveringen, bij een nieuwe druk verstreek er wel eens tien jaar tussen het eerste en het laatste deel. Maar je mocht ook tien jaar over de betaling doen, dat scheelde. Ik ken ouders die tien jaar achtereen margarine op hun brood smeerden, alleen om hun kind te laten opgroeien in een gezin met een encyclopedie.

Wie kent de encyclopedieverkoper nog? Een vrolijke man. Een ondernemende man. Fluitend ging hij langs de deuren. Hem geldt mijn rouwzang. Hij straalde hogeropwillen uit. Hij beloofde gouden bergen, voor een minieme investering.

De encyclopedie, daar stond alles in. De encyclopedie, daar had je levenslang iets aan, want er zouden voortdurend supplementen verschijnen om je aankoop actueel te houden. De encyclopedie, daar had je zelfs na je dood iets aan, want het was een geweldig erfstuk voor je kinderen.

De gaslantaarn, de zeppelin en de dertigdelige encyclopedie mogen in rook zijn opgegaan – het licht, de luchtvaart en de fijne weetjes zijn er nog altijd.

Waarover beschikken we nu, als we feiten en details nodig hebben? Over Wikipedia. Prachtig, maar gammel. Snel, maar ongelijk van kwaliteit. Nu eens bizar uitgebreid over iets onbenulligs, dan weer te summier over zaken van tijdlozer aard.

Wikipedia past uitmuntend bij ons verminderd respect voor de waarheid. Bij onze desinteresse voor het fenomeen van oorzaak en gevolg.

Kennis? We vragen het aan de man in de straat. Feiten? We organiseren een poll. Ordening? We hutselen een paar canons door elkaar.

Ons geheugen wordt minder en minder, zegt men. Vooral ons collectieve geheugen. Dat lijkt me niet zo erg. Bij gebrek aan geheugen begint de wereld steeds opnieuw. Ik geloof dat Wikipedia, zo alomvattend en zo dicht op de huid, vooral heeft geleid tot het besef: ‘Dat zoeken we niet op omdat we het elk moment kunnen oproepen.’

Bespaar je de moeite. Onder je vingertoppen staat een kabouter klaar die het weet. Laten we gewoon onze eigen bijdrage leveren, laten we wat losjes rondlullen om de voorraadtank met feiten en gegevens heen. Wat is de waarheid nog, als je er niet op afbetaling voor moet kromliggen?

Wat ik u voorlieg is de waarheid. (Journalisten, politici, iedereen denkt er zo over.) Feiten zijn niet sexy, want ze liggen voor het oprapen.

Wikipedia is een excuusencyclopedie. Op alle terreinen zullen de propaganda en de sensatie het winnen van de waarheid, geloof dat gerust van uw rouwbegeleider die, volgens de allesweters van Wikipedia, ‘inmiddels een bekend en gewaardeerd schrijver is geworden’.