Scheiding Soedan dreigt uit te lopen op geweld

Met de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan in juli komt officieel een einde aan een oud conflict. Maar de controverse over Abyei blijft – en lijkt nu zelfs te escaleren. Een omvangrijke oorlog dreigt.

De aanstaande scheiding tussen Noord- en Zuid-Soedan dreigt gewelddadig te worden. Breekpunt is Abyei, het omstreden gebied op de grens van de twee toekomstige naties. Regeringssoldaten uit Noord- en Zuid-Soedan vochten er de afgelopen weken en deze week raakten vier Zambiaanse soldaten gewond van de vredesmacht van de VN.

„De situatie in Abyei is uiterst gespannen”, zei Princeton Lyman, speciale gezant van de Amerikaanse regering voor Soedan. „Beide zijden voeren zwaar militair materieel aan. Een confrontatie in Abyei kan gemakkelijk uit de hand lopen en tot een omvangrijke oorlog leiden.”

Abyei is wel de cockpit van het in 1955 begonnen Noord-Zuid-conflict genoemd. Aan dat conflict komt met de officiële onafhankelijkheid van Zuid-Soedan in juli een einde, maar de controverse rond Abyei blijft. Het gebied wordt van oorsprong bewoond door zwarte Afrikanen van de Ngok Dinka en enkele maanden per jaar gebruikt door de gearabiseerde Misseriya uit het noorden voor weidegronden. De noordelijke president Beshir zwoer ooit de Misseriya nooit in de steek te zullen laten en de zuidelijke president verklaarde de Ngok Dinka niet te laten vallen. Na jaren van oorlog, onderhandelen en internationale arbitrage zijn de tegenstellingen groter dan ooit.

In het vredesakkoord van 2005 tussen de noordelijke regering en de toenmalige zuidelijke bevrijdingsbeweging SPLM kreeg Abyei een speciale status. Er werd afgesproken een referendum in Abyei te houden tegelijkertijd met het referendum over onafhankelijkheid van Zuid-Soedan. Maar het referendum in Abyei ging niet door. SPLM wil dat alleen de Ngok Dinka’s mogen stemmen of Abyei bij het zuiden of noorden gaat horen, Beshir wil de Misseriya stemrecht geven. Amerikaanse bemiddelaars en de Afrikaanse Unie hebben diverse compromissen uitgewerkt maar de twee partijen wezen die af.

Sindsdien kletteren de wapens weer. De gevechten begonnen tijdens het referendum in Zuid-Soedan en zijn daarna geëscaleerd. Vochten tot voor kort vooral door beide zijden ingehuurde milities, deze maand raakten soldaten uit Noord en Zuid slaags. Het wantrouwen tussen Misseriya en Ngok Dinka neemt toe.

Veel vroegere SPLM-strijders kwamen uit Abyei. De SPLM heeft een morele schuld aan de Ngok Dinka maar veel hoge SPLM-leiders willen hun komende onafhankelijkheid niet in gevaar brengen door een oorlog in Abyei. De SPLM nam vorige maand in de nieuwe grondwet de clausule op dat Abyei bij het zuiden hoort, maar schrapte deze zinsnede weer nadat Beshir had geweigerd de onafhankelijkheid van het zuiden te erkennen met deze verwijzing.

Beshir laat zich in het conflict van zijn harde kant zien. Nu Soedan met de onafhankelijkheid van het zuiden met eenderde inkrimpt, veranderen de machtsverhoudingen in het noorden. De afgelopen jaren kregen pragmatici in de regerende Nationale Congres Partij (NCP) de vrije hand, nu staan de hardliners aan het stuur. Beshir weigert een dialoog met de oppositie en opstandjes slaat hij hard neer. Volgens een recent rapport van de International Crisis Group stelde Beshir in december nog aan een selecte groep binnen de NCP voor om een oorlog met de SPLM te beginnen. In dit klimaat valt een politiek compromis over Abyei moeilijk te verkopen.

De SPLM en de noordelijke regering moeten de komende anderhalve maand nog geschillen oplossen over onder meer verdeling van olie-inkomsten en schuldenlast. Strijd om Abyei zal de oplossing van deze kwesties vrijwel onmogelijk maken.