De rijkste backpackers van de hele planeet

Boekomslag Lonely Planet - Het verhaal van een grensverleggend bedrijf van Tony en Maureen Wheeler.
Boekomslag Lonely Planet - Het verhaal van een grensverleggend bedrijf van Tony en Maureen Wheeler.

Auteurs: Tony & Maureen Wheeler

Titel: Lonely Planet – Het verhaal van een grensverleggend bedrijfUitgever: Spectrum

ISBN: 9789049105792, 288 blz. 22,99 euro

Er is geen ontkomen aan. Stap je daar binnen in dat authentieke restaurantje van pagina 1066, op die geheime locatie, zitten al die andere stelletjes daar óók met hun Lonely Planet op tafel.

In de hiërarchie van het toerisme staat de slonzige backpacker met zijn onafscheidelijke beduimelde Lonely Planet-reisgids bovenaan – vindt hij zelf. Híj is immers de reiziger, de anderen zijn de toeristen.

Op die illusie draait de toeristenindustrie en in het bijzonder de firma Lonely Planet, de belichaming van de sleetse, maar zolang er jeugd is ook onverwoestbare hippie-ideologie die het rugzaktoerisme kenmerkt. Dusdanig is het ‘Lonely Planet’ effect, dat het bedrijf soms vreest voor zijn eigen succes bij die kuddes hippieconformisten. In sommige gidsen vindt men de aansporing de krankzinnig gedetailleerde informatie ‘niet al te slaafs te volgen’. In sommige landen worden de schrijvers van het bedrijf opgewacht door hoopvolle pensionhouders met spandoeken: ‘Welcome, Lonely Planet author!’

In Lonely Planet – Het verhaal van een grensverleggend bedrijf, beschrijven oprichters Tony en Maureen Wheeler de geschiedenis van hun levenswerk. Van 1972, toen de Wheelers na een autotocht van Groot-Brittannië naar Australië besloten hun ervaringen uit te typen, te stencillen en bij een Australische boekhandel neer te leggen, tot 2007, toen de Wheelers 75 procent van hun bedrijf verkochten aan de commerciële poot van de BBC, BBC Worldwide. Ze verdienden daar naar schatting 149 miljoen euro mee. Begin dit jaar trokken ze zich helemaal terug, voor nogmaals 50 miljoen. Waarmee de Wheelers nu vermoedelijk de rijkste backpackers ter wereld zijn.

Form follows function in dit boek. Het ademt in weinig de jubeltoon van veel bedrijfsgeschiedenissen en in alles de blije houtje-touwtje romantiek die nog steeds levensader van Lonely Planet is, al is het bedrijf nog zo veranderd. Anno 2011 doet het in ‘reizigersinformatie’ aangepast aan de drager: van ouderwetse gids tot apps voor uw smartphone. Dankzij de digitale activiteiten zette LP een verlies van 4 miljoen in 2009 om in een winst van 2,2 miljoen Euro vorig jaar.

Over deze nieuwste ontwikkelingen vrijwel niets in Lonely Planet, het verhaal van een grensverleggend bedrijf, en des te meer over de romantiek van de vroege periode. Als pas afgestudeerd bedrijfskundige Tony en studente Maureen besluiten een jaar op reis te gaan, is de firma Ford bereid de baan die Tony net heeft aangenomen een jaar voor hem vast te houden. De prille ondernemers hebben plannen genoeg, maar nooit geld. Toch laten ze in hun derde kantoor ‘een telefoon installeren, zodat we niet telkens naar een telefooncel hoefden te lopen’.

Behalve nostalgie levert dit boek ook een licht verteerbaar overzicht van de ontwikkelingen in de toeristenbranche, zoals de opkomst van het goedkope vliegen eind jaren zeventig, meteen gevolgd door een explosie in de reisgidsenbranche. Tot slot is het boek een verantwoording, want naarmate Lonely Planet een imperium werd, werden de aanvallen erop groter en Wheeler gaat ze allemaal keurig af. Overheden die de grens op een kaartje betwisten, auteurs die de kluit belazeren, beschuldigingen van plagiaat, omkoping, uitbuiting en het toebrengen van milieuschade – wie wil weten waar een uitgever van reisgidsen zoal mee geconfronteerd wordt, leze dit boek.

Dat de Wheelers nog altijd goede LP-auteurs zijn, blijkt uit hun intieme toon en typische ‘fact of life’ humor, zoals over piratenedities: ‘In de loop der jaren hebben we alle desbetreffende mensen in Hanoi omgekocht om te proberen dit probleem op te lossen, maar we hebben geen succes gehad.’

Maartje Somers