De Grieken willen hun stranden niet kwijt

De noodlijdende Griekse economie moet op grote schaal overheidsbezittingen verkopen. Het meest waardevolle bezit: de fraaie strandkavels, wachtend op ontwikkeling.

Het strand van Ellenikon, hier gefotografeerd in 2004, is braakliggende bouwgrond die nu nog niet is ontwikkeld. Foto AFP A group of Greek men enjoy a seaside game of dominoes near the Helliniko Olympic sports complex 10 August 2004, three days before the beginning of the 2004 Olympic Games in Athens. AFP PHOTO / Emmanuel DUNAND
Het strand van Ellenikon, hier gefotografeerd in 2004, is braakliggende bouwgrond die nu nog niet is ontwikkeld. Foto AFP A group of Greek men enjoy a seaside game of dominoes near the Helliniko Olympic sports complex 10 August 2004, three days before the beginning of the 2004 Olympic Games in Athens. AFP PHOTO / Emmanuel DUNAND AFP

Eerst waren het vooral plaagstootjes van Duitse media, die suggereerden dat Griekenland de Acropolis in de verkoop moest doen. Of een paar van die honderden vakantie-eilanden.

Felle reacties gegarandeerd. Kom aan het land en je komt aan de Griekse ziel. Met merkbare tegenzin presenteerde het ministerie van Financiën in april niettemin een plan waarin staat wat Griekenland de komende jaren kan verkopen of verpachten om de staatsschuld met 50 miljard euro te verminderen. Het kwam er pas na zware druk van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds. Niet piepen en hand ophouden maar privatiseren, is de boodschap.

Tot frustratie van EU-diplomaten en economen pakt de regering niet door. Aandelenpakketten van beursgenoteerde staatsbedrijven zijn nog niet te koop aangeboden. Lijsten van te verpachten stukken land nog niet definitief. En wetten die het privatiseren gemakkelijker maken nog niet door het parlement geloodst.

Tien kilometer van het Atheense stadshart ligt Ellenikon, de verzamelnaam voor ruim 600 hectare onontwikkelde bouwgrond direct aan zee. Het is het kroonjuweel in het privatiseringsaanbod. De lichte helling zorgt ervoor dat ieder gebouw straks automatisch verzekerd is van fraai uitzicht. Het is het mooiste stukje Griekenland dat aan investeerders wordt uitgeserveerd in de privatiseringsplannen.

De recente geschiedenis van Ellenikon illustreert hoe taai het gevecht om Grieks land nog kan worden. Oorspronkelijk zou de Griekse overheid het terrein van de vroegere Amerikaanse luchtbasis, plus het voormalige vliegveld van Athene en een strook strand na de Olympische Spelen van 2004 opnieuw inrichten. Tijdens verkiezingscampagnes werden beloften gedaan over een reusachtig stadspark, vol recreatiemogelijkheden. In plaats daarvan verschenen na afloop van het evenement hekken, illegaal gebouwde nachtclubs en groeide er onkruid.

Ellenikon kan volgens het ministerie van Financiën 5 miljard euro opleveren. Een koper is er ook al. In september werd de enorme kavel onderhands gegund aan een investeringsfonds van de regering van Qatar. In boze krantenartikelen werd gespeculeerd over de bouw van een ‘Balkan Dubai’ en een ‘Mediterraan Las Vegas’. Sindsdien ligt de ontwikkeling weer stil.

Bewoners van de omliggende wijken maken intussen intensief gebruik van het strand. Locoburgemeester Rodi Georgakaki van de met Athene vergroeide randgemeente waar het terrein grotendeels onder valt, wijst er trots op terwijl ze me in haar Renault Twingo rondrijdt.

In 2007 had de staat een investeerder gevonden om dit stukje kust uit te buiten. Het stevige blauwe hek en de buitendouches stonden klaar voor commercieel gebruik. Dat was buiten de burgemeester van Ellenikon gerekend. Hij ging in hongerstaking tegen de privatisering van het strand. Uiteindelijk gold het recht van de sterksten. „We hebben een gat in het hek gezaagd en de investeerder weggejaagd”, vertelt Georgakaki. De staat en de ondernemer die het land had gepacht, zijn naar de rechter gestapt. De procedure sleept al jaren. Intussen zwemmen bewoners zonder te betalen. De op de commercie heroverde zandstrook is een van de weinige gratis stranden tussen het centrum van Athene en Voula, twintig kilometer verderop.

Veertigers in kleine zwembroekjes spelen er in de schaduw van palmbomen strandtennis. Twee volledig aangeklede Aziatische vrouwen slalommen tussen de ontblote lijven en bieden zich aan als masseur. De verkoper van ijskoude espresso doet goede zaken. De schuldencrisis lijkt ver weg, in een andere wereld.

„Griekenland is een van de beste kavels ter wereld”, zegt Aristotelis Karytinos, hoofd van de afdeling onroerend goed van de National Bank of Greece (NBG), de grootste commerciële bank, die naar verwachting een belangrijke adviserende rol zal gaan spelen bij de landprivatiseringen. Bedrijven die goed verkocht kunnen worden heeft het land amper. De export stelt weinig voor. Maar ‘het land heeft land’. Beginnen met het ontwikkelen en privatiseren daarvan zou volgens Karytinos het juiste signaal afgeven. Een lijst van zo’n twintig terreinen (waaronder Ellenikon) ligt klaar. Ontwikkeling daarvan brengt investeringen en banen, benadrukt hij. „Het voornaamste probleem hier is stagnatie. De connotatie dat je in ieder geval begint iets te ontwikkelen is nu belangrijk.”

Kroonjuweel Ellenikon zal opgepoetst moeten worden voor het echt glimt. Een verschoten lichtblauwe Boeing van Olympic Airways staat geparkeerd in de hoek van een voormalige landingsbaan vol onkruid. Gigantische holle buizen voor een nooit gebouwde waterglijbaan liggen in het rond. Behalve de staat hebben ook lokale bestuurders zaken gedaan met verschillende partijen. Op zeker 40 procent van de grond rusten claims van verschillende partijen.

Hier liggen de brokstukken van de Griekse geschiedenis. Niet het verhaal van het Parthenon, Zeus en de democratie, maar de moderne Griekse uitvoering ervan. Van een slecht functionerende democratie, gebrek aan planning en kadaster, van financiële belangen, buitenlandse bemoeienis, georganiseerde misdaad en lokaal verzet tegen privatisering.

Ellenikon was al eerder de joker die werd ingezet om het land voor een internationale afgang te behoeden. De Olympische Spelen in 2004 in Athene moesten de wereld versteld doen staan. Ze werden aangegrepen om de infrastructuur een enorme impuls te geven. Wegen, het vliegveld en de metro werden uit de grond gestampt. Alles op het laatste moment. Stadions waarvoor elders de bouwvergunningen niet rond kwamen, werden inderhaast op Ellenikon gebouwd. De kostenoverschrijdingen in de aanloop naar de Spelen waren zo gigantisch dat in de jaren daarna niets meer kon.

Door de financiële crisis dreigt een herhaling van het scenario rondom de Spelen, vreest architect en docent stadsplanning Nikos Belavilas. Hij heeft met studenten een uitgebreide studie naar Ellenikon gedaan en stelt voor er een park van te maken.

Door bestaande gebouwen te gebruiken en te verhuren kan Ellenikon zichzelf bekostigen denkt Belavilas. Dat is mogelijk als „we het tegen Europese prijzen doen, niet tegen Olympische prijzen”. Een in 2010 aangenomen noodwet maakt het net als in 2004 mogelijk inspraakprocedures tot het minimum te beperken en dwingt autoriteiten om archeologisch onderzoek en milieustudies snel af te ronden.

Een belangrijk verschil is de stemming onder de bevolking. Voor de Olympische Spelen kon alles. Offers brengen voor het verlagen van de staatsschuld voelt heel anders. „Dit is veel moeilijker te accepteren”, zegt Belavilas.

Locoburgemeester Georgakaki laat er geen twijfel over bestaan dat het lokaal verzet ongebroken is. „Ellenikon voor toekomstige generaties opofferen om een paar maanden rente te kunnen betalen op een illegale schuld”, verzucht ze terwijl ze over de vroegere landingsbaan rijdt. „De regering heeft het recht niet.”

De term ‘illegale schuld’ doet het de laatste maanden goed onder linkse Grieken. Het idee is dat als blijkt dat de schuld onwettelijk tot stand is gekomen, de bevolking niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor de terugbetaling.

Hoewel ze claimen de democratie te hebben uitgevonden en zeer mondig zijn, zijn veel Grieken er tegelijk van overtuigd dat hun democratie niet functioneert. Het bewijs daarvoor zou zijn dat hun politici vaak niet in het algemeen belang handelen. Ze blijven aan de macht door loyaliteit te kopen en gunsten en banen uit te delen aan hun achterban.

Liberale economen en diplomaten trekken bij termen als ‘illegale schuld’ bijna groen weg van ergernis. „Een lievelingswoord van links”, sneert Yannis Stournaras, directeur van de invloedrijke stichting voor economisch en industrieel onderzoek IOBE. „Ze vergelijken Griekenland met dictaturen.” Daarbij wordt met name verwezen naar de defensie-uitgaven, en daar slaan ze wat betreft Stournaras de plank mis, omdat die altijd met zeer brede steun in het parlement worden gedaan. Politici bovendien, die de afgelopen decennia keer op keer zijn herkozen.

Als direct privatiseren niet lukt, is het een mogelijkheid om Grieks land en staatsbedrijven in onderpand te geven aan geldschieters. „Er zijn weinig andere opties”, zegt econoom Stournaras, „en we hebben nog niet al onze wapens ingezet om dit zelf op te lossen”. Hoewel Ellenikon een complexe zaak is „moet het onmiddellijk gebeuren”. Onderontwikkelde stukken Grieks land als ‘tafelzilver’ omschrijven vindt hij gezwets. „Het is nu geen zilver, alleen maar groen. Als je het goed ontwikkelt, kun je er zilver van maken.”