In 2030 zijn alle strafbare feiten op

Het paradijs is nabij, geen twijfel over mogelijk. Als de trend doorzet dan kan over krap twintig jaar de laatste strafrechter het licht uitdoen. De strafbare feiten raken in snel tempo op. Misschien zeurt een enkele megazaak in 2030 nog wat jaartjes door, maar de instroom moet dan vrijwel op nul staan. Een loopbaankeuze voor

Het paradijs is nabij, geen twijfel over mogelijk. Als de trend doorzet dan kan over krap twintig jaar de laatste strafrechter het licht uitdoen. De strafbare feiten raken in snel tempo op. Misschien zeurt een enkele megazaak in 2030 nog wat jaartjes door, maar de instroom moet dan vrijwel op nul staan.

Een loopbaankeuze voor het gevangeniswezen is nu geen aanrader

Wie de cijfertjes in het jaarverslag 2010 van het Openbaar Ministerie (OM) van deze week bekijkt wordt louter door goed nieuws verwarmd. Het aantal strafzaken dat het Openbaar Ministerie van de politie en bijzondere opsporingsinstanties mocht ontvangen daalde tussen 2006 en 2010 met ruim eenvijfde. Zo’n 56.000 zaken zijn in vier jaar verdampt. Vorig jaar kreeg de strafrechter nog maar zo’n 200300 zaken voorgelegd. Bij de kantonstrafrechter daalde de instroom nog harder, met 72.000 zaken. Die is al door de magische grens van 200.000 nieuwe zaken per jaar gezakt. De kantonrechter kan de tent over vijftien jaar dus zeker sluiten. Het strafwerk is gedaan. Geen verdachte burger meer aan de horizon.

Wat zien we hier? Kan het sein Nederland Veilig worden gegeven? Zet de daling van de criminaliteit verder door tot een historisch nulpunt? Of zien we juist de ineenstorting van de politie, die geen enkele dader meer weet te arresteren, alle aangiften weigert wegens te ingewikkelde dienstroosters en alleen nog surveilleert bij carnavalsoptochten? Het OM stelt in dit jaarverslag inderdaad ‘verminderde opsporingscapaciteit’ vast. De politie lijkt vooral organisatorisch vast te lopen.

Of zien we de eerste tekenen van de grootscheepse overname van het strafrecht door het bestuursrecht? Denk aan de opmars van de burgemeester met zijn gebiedsverboden en huisuitzettingen. De belastinginspecteur met zijn parkeerheffingen. En aan al die ‘bijzondere opsporingsambtenaren’ en Autoriteiten die steeds vaker boetes mogen opleggen? Dan verschuift het strafbedrijf slechts één deurtje, naar de bestuursrechter.

Of zien we vooral hoe de officier van justitie de rol van de strafrechter inpikt? Bij steeds meer delicten is de officier al bevoegd geworden om strafzaken rechtstreeks met de burger af te doen. De automobilist die z’n rijbewijs mag inleveren bij de officier wist dat al lang. Vanaf volgend jaar mag de officier ook zelfstandig taakstraffen opleggen. De strafrechter is er dan voor de enkele volhouder, die eerst betaalt om daarna aan een echte magistraat een soort second opinion te vragen. Straffen gaat dan voortaan in beginsel per aanslag, naheffing, inname of incasso, direct namens de minister.

Het minst aannemelijk is uiteraard dat over twintig jaar al het crimineel gedrag is uitgestorven. Hoewel, we mogen niets uitsluiten. Het aantal gedetineerden daalde in dezelfde periode ook al van 15.000 naar een verontrustend laag niveau van 11.000 Toch zo’n 23 procent. Als dat doorzet zijn de gedetineerden over twintig jaar ook op. Een loopbaankeuze voor het gevangeniswezen is nu geen aanrader. De geregistreerde criminaliteit daalde immers ook al waarneembaar tussen 2002 en 2007.

Nu zeggen dit soort cijfers behalve over de mogelijke omvang van deviant gedrag en de competentie van de politie en justitie, vooral iets over het vertrouwen van de burger. Dat de strafrechter er überhaupt iets aan kan doen. Over gemiddeld één op de drie delicten raakt de politie maar geïnformeerd. En van één op de vier delicten wordt ook echt aangifte gedaan. Daarvan wordt maar een kwart opgehelderd. Dat wordt ook wel het handhavingstekort genoemd. Dat is in open democratieën altijd vrij groot. In niet-politiestaten houdt justitie zich alleen bezig met het topje van de ijsberg, met als taak de groei onder water te ontmoedigen. Die ijsberg zou jaarlijks 8,5 miljoen delicten groot zijn, waarvan ruim 1 miljoen misdrijven. Beheersen, meer zit er niet in voor ons soort opsporingsapparaat.

Dat het Openbaar Ministerie ieder jaar minder nieuwe strafzaken van die ijsberg af weet te schrapen betekent vooral dat de greep van het strafrecht afneemt. In ieder geval in kwantitatieve zin. Dat topje boven water wordt dus kleiner en de ijsberg eronder groter. Het strafrechtelijk handhavingstekort groeit. Nu nog de vraag of dat erg is.