Hechter, dat is ook: meer spanning

Dat een burgemeester in een reformatorische gemeente wordt belaagd zodra hij zich bemoeit met een dorpstraditie, komt vaker voor. Burgemeester Jaap Kroon van Urk, die strenger wilde toezien op de brommerraces tijdens Koninginnenacht, kan zich voegen bij zijn bedreigde collega’s in Veen (2003) en Genemuiden (2001).

Frans Buijserd, burgemeester van Veen, wilde het traditionele ‘stoken’ van auto’s tijdens de jaarwisseling verbieden en ontving prompt doodsbedreigingen.

In Genemuiden ging het, net als in Urk, om illegale brommerraces tijdens Koninginnenacht. Burgemeester Tin Plomp greep in, net als Kroon nu, en het gemeentehuis van Genemuiden werd met stenen en molotovcocktails bekogeld. Plomp, inmiddels met pensioen: „Reformatorische gemeenten hebben nogal te lijden onder dit soort ontwrichtingen van de openbare orde.”

Hoe kan dit?

Otto Adang, lector aan de Politieacademie, wijt het aan de sterke sociale cohesie in reformatorische gemeenten. Adang publiceerde in 2007 het onderzoek Hoezo Rustig?!, over incidenten tijdens Oud en Nieuw – onder meer in het sociaal hechte kerkdorp Veen. „Het idee is altijd dat sociale cohesie tot minder criminaliteit leidt. Maar het kan juist ook criminaliteit in de hand werken. Normen van de groep kunnen als krachtiger worden ervaren dan de norm van de wet.”

Het recht op een ‘uitlaatklep’ voor de ‘hardwerkende gemeenschap’ is zo’n norm, zo beschrijft Adang in zijn onderzoek. Dit zegt een inwoner van Veen over de traditie van het uitbranden van auto’s: „We werken 364 dagen en nachten, op zondag na dan, keihard en dan komt de burgemeester ons vertellen wat we die ene nacht wel en niet mogen doen?”

Deze anti-overheidshouding komt ook voor in andere hechte gemeenschappen, aldus Adang. Autochtone stadswijken, dorpen in West-Friesland. In reformatorische gemeenten is eerder sprake van een ‘dubbele houding’: „Aan de ene kant is de overheid aangesteld door God en moet je dus gezagsgetrouw zijn. Aan de andere kant vindt men in Urk en Staphorst lang niet altijd dat de overheid deugt. Denk aan de wetgeving rond abortus en euthanasie. Dan kan het soms rechtvaardig voelen om niet te doen wat de overheid wil.”

Neem het Overijsselse Genemuiden. In 2001 fuseerde de gemeente tegen haar wil met Hasselt en Zwartsluis tot Zwartwaterland. Plomp, burgemeester van de fusiegemeente, werd „de personificatie” van de gehate fusie, zoals hij het zelf zegt. Toen Plomp even later ook nog de illegale brommerraces van Koninginnenacht wilde verbieden, barstte de bom. Rellen braken uit bij het gemeentehuis, jong en oud deed mee. Burgemeester Plomp: „Opa’s en oma’s en vaders en moeders kwamen met dure BMW’s en Mercedessen met een kofferbak vol stenen naar het stadhuisplein.” Munitie voor de jonge werpers. De politie arresteerde 23 mensen.

Keihard aanpakken van de relschoppers werkt niet, volgens Adang: „Repressie – zero tolerance – is contraproductief. De gemeenschap voelt zich niet begrepen, denkt: De politie houdt onvoldoende rekening met wie wij zijn.’’

De burgemeester van Urk heeft de jonge relschoppers deze week uitgenodigd voor een gesprek. Verstandig, vindt Adang. Ook oud-burgemeester Plomp koos voor die route, na de rellen in Genemuiden. „Zo ging de angel eruit”, aldus Plomp. „Het leidde ertoe dat de brommerraces werden gereden op een acceptabele manier. Zonder uitlaat, maar met deugdelijke remmen, met helm en zonder drank.”