Demjanjuk vrijgelaten vanwege leeftijd

John Demjanjuk bij het verlaten van de rechtbank.
John Demjanjuk bij het verlaten van de rechtbank. Foto AP Photo / Matthias Schrader

John Demjanjuk (91) wordt vandaag vrijgelaten uit de gevangenis vanwege zijn leeftijd. Vandaag werd hij veroordeeld tot vijf jaar gevangenis voor medeplichtigheid aan de moord op 27.900 Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Demjanjuk mag echter in vrijheid het hoger beroep afwachten.

Naast zijn ouderdom en het door zijn advocaat aangetekende hoger beroep is ook het feit dat hij als statenloze niet kan reizen een reden om hem momenteel niet gevangen te houden.

Het zou daarom nog wel een jaar kunnen duren voordat Demjanjuk daadwerkelijk de cel in moet, zegt NRC-correspondent in Duitsland Joost van der Vaart.

Ik kan me voorstellen dat deze humanitaire maatregel genomen wordt. De straf blijft echter staan en het doet niets af aan wat in het nieuws van vandaag écht van belang is: dat hij op basis van indirecte bewijsvoering veroordeeld is.

Tot nu toe was er altijd direct bewijs nodig voor het begaan van zo’n wandaad. Maar de uitspraak tegen Demjanjuk is op basis van eerdere uitspraken van iemand die verklaarde dat hij in Sobibor was. De rechter oordeelt: dat is genoeg om hem op te veroordelen - en die jurisprudentie kan leiden tot meer soortgelijke rechtzaken. Men zegt “dit is het laatste grote nazi-proces”, maar juist dat ligt door de uitspraak van vandaag weer helemaal open.

De in Oekraïne geboren Demjanjuk kreeg de straf voor medeplichtigheid aan de moord op 27.900 Joden in het vernietigingskamp Sobibor tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij was soldaat in het Rode Leger en werd krijgsgevangen gemaakt door de Duitsers. Hij zat inmiddels twee jaar in voorarrest.

Het was niet voor het eerst dat hij terechtstond. In Israël werd hij in de jaren tachtig ter dood veroordeeld omdat hij ‘Ivan de Verschrikkelijke’, de beul van het vernietigingskamp Treblinka, zou zijn geweest. Hij ging in beroep en werd vrijgesproken. Demjanjuk is twee jaar geleden door de VS aan Duitsland uitgeleverd. Het proces tegen hem is mede gevoerd namens een aantal nabestaanden van Nederlandse Joden die in Sobibor zijn vermoord.