VS zijn een duidelijk verhaal schuldig

De wereld moet weten wat precies is gebeurd bij de woning van Bin Laden, vindt Frank Kuitenbrouwer.

Nog steeds is onduidelijk wat precies de opdracht was van de Amerikaanse commando’s. President Obama sprak van „doden of gevangenneming” van Bin Laden. Dat laat nogal wat ruimte.

Dat is lastig, wat betreft de juridische basis van de operatie. Onder welke juridische categorie terroristen vallen, is onderwerp van een scholenstrijd. In het geval van Bin Laden bestaat een gemeenschappelijk knelpunt – the fog of war, de nevel die kenmerkend is voor gewapende conflicten. Zowel in oorlog als bij een arrestatie kan deze schemertoestand de rechtvaardiging vormen voor een dodelijke afloop.

Dat maakt de doelstelling van een berechting van Osama bin Laden niet minder sterk. Hij is per slot van rekening al in staat beschuldiging gesteld voor de aanslagen van september 2011. Het vormt een bezwaar dat een eerlijk proces in de Verenigde Staten, dat een jurystelsel kent, in dit soort gevallen hachelijk is. Dat doet niet af aan de principiële wenselijkheid. Het punt in het geval van Bin Laden is dat de VS behoorlijk verantwoording dienen af te leggen over de operatie die eindigde met zijn dood.

De controverse over het publiceren van foto’s van zijn stoffelijk overschot draagt bij aan de gedachte dat deze verantwoording dient plaats te vinden tegenover de wereldopinie op internet. Terecht past president Obama ervoor om „trofeeën” te etaleren. Even terecht weigert hij gevoelige, operationele details prijs te geven.

Wel blijft Obama de VS – en de wereld – een duidelijk verhaal schuldig. De aanpak van misdrijven in het oorlogsrecht en het strafrecht doet al gauw denken dat dit alleen kan plaatsvinden voor de rechter, maar de andere machten in de staat – het parlement en de regering – hebben een zelfstandige plicht om op te komen voor fundamentele rechten, zoals dat op leven.

De president van de Verenigde Staten heeft een grote beslissingsvrijheid in vragen van leven of dood bij buitenlandse operaties, noteerde expert William C. Banks in een hoorzitting over liquidaties, maar alleen als hij „volledig openheid van zaken” geeft aan de commissies voor inlichtingendiensten van het Congres. Die bereidheid is tot dusverre afwezig.

Frank Kuitenbrouwer is oud-commentator van NRC Handelsblad.