Ideologie op de Titanic

De wachtlijsten in de zorg mogen dan zijn afgenomen, de kosten zijn alleen maar gegroeid. Ook het kabinet-Rutte worstelt ermee. Onder de kabinetten-Balkenende liepen de overschrijdingen op tot acht miljard euro. Minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) kampt nu al met een budgettair gat van meer dan twee miljard. Als dat zo doorgaat, verdubbelen de reële uitgaven van 9,8 procent van het nationaal inkomen naar 18,4 procent in 2040. Dat lijkt ondraaglijk voor een maatschappij die ook anderszins de kosten van vergrijzing moet opvangen.

Zaterdag riep econoom De Kam in deze krant het beeld op van de Titanic. De hogere inkomensgroepen kunnen de consequenties wel via premies en eigen risico opvangen, de „derdeklaspassagiers betalen het gelag”. Vlak voor Pasen heeft minister Schippers dan ook laten weten dat de overheid garant staat voor de „cruciale zorg”. Maar net als Klink moet zij erkennen dat er geen panacee is. Ideologie lost niets op, zegt ze.

Schippers vermijdt zelfs woorden die voor VVD’ers vanzelfsprekend zijn. In een brief aan de Tweede Kamer meldt ze dat 70 procent van de zorg in 2012 wordt onderworpen aan „vrije prijsvorming”, in de hoop dat verzekeraars en instellingen dan scherper concurreren en innoveren. Maar ze schrijft nou net niet over marktpartijen maar over „veldpartijen”.

Schippers wil de budgettaire groei in de zorg beperken intussen wel tot 5 procent beperken. Als ze daarover geen overeenstemming bereikt met verzekeraars, ziekenhuizen en medici – en die kans is groot, omdat de ‘veldpartijen’ nog niet weten hoe de nieuwe financiering en een nieuw declaratiesysteem uitpakken – komt zo’n uitgavenplafond neer op marktwerking, die centralistisch door de Staat wordt geleid.

Dat lijkt logisch. Er zijn amper alternatieven. Maar het is niet genoeg. Over vijftien jaar al kan de zorg vastlopen door te weinig personeel en te veel patiënten. Solidariteit, het amper omstreden idee dat jong uit welbegrepen eigenbelang voor oud betaalt, dreigt dan zinledig te worden.

De belofte dat de overheid garant staat voor cruciale zorg bewijst dat Schippers dat politieke gevaar ziet. Toch loert ook hier een onbedoeld gevaar: namelijk dat de ‘veldpartijen’ laks worden, omdat de overheid toch wel inspringt. Directeur Herman Bellers van Waarborgfonds voor de Zorgsector vatte die dubbelheid onlangs samen. „Men kiest voor het kapitalisme als het goed gaat, voor het socialisme als het slecht gaat.”

Dat is een menselijke eigenschap, ook op de Titanic. Maar geen antwoord op de dreigende schipbreuk van de zorg. Misschien is een beetje ideologie toch zinvol. Althans een idee over de de verhouding tussen individuele en collectieve verantwoordelijkheden in de zorg.